Najwcześniej zauważalnym symptomem zaćmy jest stopniowe pogarszanie się ostrości wzroku. Niestety, nie ma możliwości, by wyleczyć kataraktę farmakologicznie lub w ten sposób załagodzić jej objawy. Jedynym skutecznym rozwiązaniem leczenia jest poddanie się zabiegowi chirurgicznemu, podczas którego usuwa się zmętniałą soczewkę i wszczepia nową. Statystyki pokazują, że najczęściej przypadłość ta dotyka kobiety starsze, jednak nie jest to regułą. Zdarzają się przypadki, kiedy katarakta dotyka również młodzież, a także dzieci. W Polsce na kataraktę cierpi aż 800 tysięcy Polaków. Zachorowań jest wiele, jednak każdy rodzaj zaćmy ma inną przyczynę. Dlaczego powstaje? Jakie są czynniki ryzyka? Co powoduje mętnienie soczewki? Jakie są rodzaje zaćmy?
Zaćma – najczęstsza choroba oczu
Zaćma (inaczej katarakta) powstaje na skutek zmętnienia soczewki, która jest przezroczystym i elastycznym elementem gałki ocznej – między tęczówką a ciałem szklistym. Swoim kształtem przypomina wypukły krążek, a jej zadaniem jest załamywanie promieni świetlnych, dzięki czemu na siatkówce powstaje odwrócony i pomniejszony obraz. Dzięki niej możemy wyraźnie i ostro widzieć rzeczy, które znajdują się w różnych odległościach, ponieważ to ona sprawia, że w ludzkim oku zachodzi zjawisko akomodacji, czyli dostosowywania się oka do wyraźnego widzenia zarówno z bliska, jak i z daleka. Powstawanie mętów i plamek na soczewce w procesie rozwoju katarakty upośledza funkcje soczewki i wpływa n apogorszenie widzenia.
Główną klasyfikacją zaćmy jest jej podział u osób chorych. Istnieje zaćma wrodzona, jak i zaćma starcza. Pierwsza z nich powstaje na skutek zaburzeń rozwoju oka w życiu płodowym. Najczęściej powstaje na skutek uwarunkowań genetycznych (około 30 procent przypadków zachorowań). Zdarza się również tak, że jest ona chorobą współistniejącą, na przykład w zespole Downa. Może być też skutkiem zażywania przez matkę w czasie ciąży różnego rodzaju leków – kortykosteroidów czy sulfonamidów. Znaczące jest również jej zdrowie w trakcie trwania ciąży, ponieważ na rozwój zaćmy wrodzonej dziecka może mieć też wpływ jej cukrzyca czy różyczka. Różne schorzenia gałki ocznej dziecka (na przykład małoocze, brak tęczówki, odwarstwienie siatkówki, zapalenia błony naczyniowej i inne) mogą być początkiem zaćmy wrodzonej. Oto podstawowe rodzaje, które może wywoływać zaćma wrodzona:
- zaćma warstwowa, okołojądrowa,
- zaćma jądrowa,
- zaćma całkowita,
- zaćma torebkowa przednia i tylna,
- zaćma biegunowa,
- zaćma błoniasta.
Zaćma nabyta natomiast przychodzi wraz z wiekiem. Zapadają na nią głównie kobiety powyżej 60. roku życia. Może być ona wynikiem cukrzycy, zapalenia rogówki czy twardówki, urazu gałki ocznej oraz guzów wewnątrzgałkowych. Zagrożone mogą być także osoby, które cierpią na atopowe zapalenie skóry, niedoczynność przytarczyc, jaskrę dokonaną czy krótkowzroczność. U tych osób rozwój zaćmy może postępować znacznie szybciej.
Inny podział obejmuje rozróżnienie zaćmy ze względu na przyczynę. I tak wyróżnia się zaćmę starczą, następową (w tym: cukrzycową, tężyczkową, kortyzonową i galaktozową), pourazową (popromienną, hutniczą i elektryczną), a także powikłaną. Każda z nich powstaje na skutek innej przyczyny i może mieć nieco różniący się od siebie przebieg.
Zaćma starcza dzielona jest ona na kilka rodzajów zaćma korowa – zmętnienie powierzchownych warstw soczewki, zaćma podtorebkowa czaszkowata – zmętnienie pod tylną torebką soczewki oraz zaćma jądrowa – zmętnienie jądra soczewki. Rzadko jednak występuje typowy konkretny rodzaj zaćmy starczej. W większości przypadków są to postaci mieszane. Zaćma korowa i zaćma jądrowa mogą powodować naprawdę poważne problemy, a nawet prowadzić do całkowitej utraty wzroku.
W zaćmie cukrzycowej natomiast, zwanej też cukrzycową chorobą oczu, wyróżnia się dwie postaci choroby: młodzieńczą (właściwą) i osób dorosłych. Wahania glikemii we krwi oraz stosowane leki mają destrukcyjny wpływ na gałkę oczną. Zaćma cukrzycowa spotyka blisko dziesięć procent osób chorujących na cukrzycę typu 1. Wśród cukrzyków z grupy 2 taki problem ze wzrokiem będzie miało już 13 procent. Częstszą zachorowalność odnotowuje się wśród kobiet.
Znany jest również inny podział zaćmy, a mianowicie: katarakta początkowa i całkowita. Ta pierwsza jest określeniem choroby dopiero rozpoczynającej się, druga zaś prowadzi do znacznego stopnia, a nawet całkowitego pogorszenia wzroku.
Powstał także podział ze względu na umiejscowienie zmian. I tutaj wyróżnia się zaćmę korową, zaćmę podtorebkową, zaćmę jądrową, zaćmę brunatniejącą.
Na skutek długotrwałego przyjmowania leków sterydowych w oku pacjenta mogą rozwijać się zmiany, które nazywa się zaćmą posterydową. Należy ona do rodziny katarakt nabytych. Zaćma może być także obuoczna.
Objawy zaćmy
Niezależnie od rodzaju zaćmy jej przebieg wygląda zazwyczaj bardzo podobnie. Podstawowym objawem zaćmy jest pogorszenie się ostrości widzenia . Chorzy mogą skarżyć się też na dyskomfort patrzenia w dzień, przy jasnym oświetleniu, a także po zmroku przy zaciemnionym świetle. W zaawansowanej fazie zaćmy zauważa się błyskawiczne pogorszenie ostrości widzenia. Chory może postrzegać wówczas tylko zarysy dużych przedmiotów, zmiany natężenia światła. Traci też wrażliwość na barwy. W polu widzenia mogą pojawiać się również różne plamki czy zacieranie się obrazu. Zdarza się również, że występuje tu podwójne widzenie czy zauważalna zmiana zabarwienia źrenicy.
Leczenie zaćmy
Zaćma to zmętnienie soczewki oka, która jest odpowiedzialna za ostrość wzroku. Jest to powszechne schorzenie, zwłaszcza u osób starszych, choć może wystąpić u osób w każdym wieku. Rodzaje zaćmy obejmują m.in zaćma pourazowa, która może pojawić się po urazie oka, oraz zmętnienie soczewki, które może być spowodowane starzeniem się soczewki lub innymi czynnikami. Leczenie zaćmy polega na usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepienem sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej. Jest to operacja zaćmy, która ma na celu przywrócenie pacjentowi ostrości wzroku i poprawę jakości widzenia. Operacja zaćmy jest jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów okulistycznych na świecie, ponieważ jej nieleczenie może skutkować nieodwracalną utratą wzroku.
Istnieje kilka podstawowych rodzajów zaćmy, które mogą wymagać różnych podejść do operacji zaćmy. Centrum soczewki może być zajęte w różnym stopniu, co wpływa na proces operacji usunięcia zaćmy. W niektórych przypadkach występuje zaćma obuoczna, co oznacza, że operacja usunięcia zaćmy będzie musiała być wykonana na obu oczach pacjenta. Dlaczego zatem leczy się zaćmę? Istnieje wiele powodów. Przede wszystkim zaćma znacząco obniża ostrość wzroku, co może prowadzić do gorszego widzenia i wady wzroku. To może wpłynąć na codzienne życie pacjenta, utrudniając wykonywanie codziennych czynności, takich jak czytanie, prowadzenie pojazdu czy oglądanie telewizji. Ponadto, nieleczona zaćma może prowadzić do powikłań. Jednym z najważniejszych ryzyk jest utrata wzroku. Zwiększa się ryzyko powikłań, jeśli zaćma jest leczona późno lub nie jest leczona w ogóle. W takich przypadkach operacja usunięcia zaćmy staje się niezbędna. Przeczytaj ten tekst, aby dowiedzieć się, czy zaćma może się cofnąć. Czy warto jest poddać się zabiegowi usunięcia zaćmy? Otóż tak, ponieważ poprawa widzenia po niej jest gwarantowana!
Operacja zaćmy jest stosunkowo bezpieczna, ale są pewne ryzyka powikłań soczewki oka. Mogą one obejmować infekcje, krwotoki w oku, obrzęk rogówki i inne problemy z ostrym widzeniem. Dlatego jest istotne, aby pacjent był dokładnie oceniany przez lekarza przed zabiegiem i przestrzegał zaleceń, gdy skończy się zabieg usunięcia. Pacjent jednak zazwyczaj szybko dochodzi do siebie Współczesna medycyna i technologia umożliwiają przeprowadzenie operacji zaćmy z dużą precyzją i minimalnym ryzykiem powikłań. Sztuczne soczewki, które są wszczepiane w miejsce zmętniałej soczewki, pozwalają pacjentom odzyskać klarowność widzenia i cieszyć się lepszą jakością życia.
