Zaćma, zwana również kataraktą, jest wrodzoną lub nabytą degeneracyjną chorobą oczu. W jej przebiegu dochodzi do zmętnienia soczewki, co może prowadzić do trwałej ślepoty lub znacznego pogorszenia wzroku. Jakie są czynniki powstawania zaćmy? Czy da się jej ustrzec?
Soczewka jest przezroczystą i elastyczną częścią gałki ocznej, znajdującą się między tęczówką a ciałem szklistym. Wyglądem przypomina wypukły krążek, a jej zadaniem jest załamywanie promieni świetlnych, tworzenie odwróconego i pomniejszonego obrazu na siatkówce. Jej najważniejszą rolą jest umożliwienie ostrego widzenia rzeczy, które położone są w różnych odległościach – zjawisko akomodacji. Podczas zaćmy dochodzi do powstawania plamek i zmętniałych obszarów na powierzchni soczewki, stanowiących utrudnienie w przenikaniu promieni świetlnych do siatkówki.
Przyczyny i objawy zaćmy
Objawy zaćmy rozwijają się długotrwale i stopniowo – nawet przez wiele lat. W początkowej fazie tej może ona przebiegać bezobjawowo, a w miarę zwiększania się liczby zmętnień na soczewce, symptomy zaczynają być bardziej odczuwalne dla pacjenta. Jednym z pierwszych objawów są zaburzenia widzenia – nieostrość wzroku, patrzenie w światło, zauważanie plamek w polu widzenia, zez lub oczopląs. Najczęstszą przyczyną zaćmy jest podeszły wiek. Choroba ta dotyka głównie kobiety po 60. roku życia. Inne rodzaje zaćmy nabytej mogą być następstwem: cukrzycy, zapalenia błony naczyniowej, rogówki czy twardówki, a także urazu gałki ocznej, niedoczynności przytarczyc czy innych wrodzonych chorób układu wzrokowego. Choroba ta może być także wrodzona.
Zaćma cukrzycowa
W medycynie znanych jej kilka rodzajów zaćmy. Ze względu na przyczynę wyróżnia się:
- zaćmę starczą,
- następową (w tym: cukrzycową, tężyczkową, kortyzonową i galaktozową),
- pourazową (popromienną, hutniczą i elektryczną),
- powikłaną.
Każda z nich powstaje na skutek innej przyczyny i może mieć nieco różniący się od siebie przebieg.
W zaćmie cukrzycowej (cukrzycowa choroba oczu), wyróżnia się dwie postaci katarakty: młodzieńczą (właściwą) i osób dorosłych. Charakteryzuje się ona szybkim postępem choroby i intensywnym zachodzeniem zmian w oku. Cukrzyca i związane z nią wahania glukozy we krwi i stosowane leki mają destrukcyjny wpływ na gałkę oczną. Może w niej dość do różnych negatywnych zmian w obrębie soczewki. Zaćma cukrzycowa spotyka blisko 10 procent osób chorujących na cukrzycę typu 1. Wśród cukrzyków z grupy 2 taki problem ze wzrokiem będzie miało już 13 procent. Najwięcej przypadków zachorowań odnotowuje się wśród kobiet. Każda osoba chorująca na zaćmę powinna regularnie konsultować się z lekarzem okulistą i przechodzić regularne badania wzroku w celu wczesnego wykrycia początku rozwoju katarakty.
Leczenie zaćmy cukrzycowej
Choroba ta może być następstwem przebytych chorób oka, na przykład jaskry czy odwarstwienia siatkówki. Zmętnienie soczewki może pojawić też także w przebiegu takich chorób jak cukrzyca czy niedoczynność przytarczyc. Najczęściej wykorzystywaną metodą leczenia katarakty jest fakoemulsyfikacja, czyli zabieg chirurgiczny, który polega na rozbiciu zmętniałej soczewki za pomocą fal ultradźwiękowych, dzięki czemu możliwe jest usunięcie zmętniałej soczewki. Na jej miejsce wszczepia się nową. Przed zabiegiem w oko pacjenta zostają podane kilkukrotnie krople oraz aplikuje się znieczulenie miejscowe. Rzadko kiedy przeprowadza się operację w znieczuleniu całkowitym. W gałce ocznej wykonuje się około trzymilimetrowe nacięcie, przez które chirurg wprowadza głowicę fakoemulsyfikatora emitującą ultradźwięki i rozbija soczewkę. Zostaje ona odessana za pomocą tego aparatu, a następnie wstawiona zostaje nowa, odpowiednio dobrana do danego pacjenta soczewkę. Najczęściej zabieg trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Ta bezinwazyjna metoda niweluje ryzyko wystąpienia powikłań pooperacyjnych, nie wymaga założenia szwów.
Usunięcie chorej soczewki może być również przeprowadzone bez użycia ultradźwięków – techniką non – phaco. Ten rodzaj zabiegu przypomina metodę usunięcia zaćmy przy pomocy ultradźwięków, jednak zajętej soczewki nie rozbija się i nie odsysa, lecz wyprowadza się ją przez tak zwany tunel twardówkowy, czyli specjalne nacięcie i wydrążenie o średnicy 6–7 milimetrów. Tym wydrążeniem zostaje wydostana zmętniała soczewka, a na jej miejsce wstawia się nową. Zaletą tej metody jest to, że rana uszczelnia się samoistnie, dzięki czemu pacjentowi nie zakłada się szwów. Inną metodą jest ECCE, czyli zewnątrztorebkowe usunięcie zaćmy. Podczas takiego zabiegu nie usuwa się torebki tylnej soczewki, a wszczepia implant tylno komorowego – pomiędzy tęczówkę a zachowaną torebkę,. Metoda ta wymaga jednak nacięcia (około 10–14 milimetrów), by mechanicznie wydobyć jądro soczewki i w to miejsce wstawić nową – sztuczną, sztywną, niezwijaną soczewkę. Obecnie stopniowo odchodzi się od tej metody, ponieważ jest ona bardzo inwazyjna i często prowadzi do pooperacyjnych powikłań, głównie ze względu na wykonane nacięcie i konieczność zakładania szwów.
