Czy operacja zaćmy może się nie udać?

Zaćma jest chorobą, która znacznie obniża komfort życia – obraz staje się coraz bardziej mętny, a w przypadku braku leczenia pacjent widzi tylko jaśniejsze lub ciemniejsze plamy. Kataraktę można usunąć podczas operacji, co jest równoznaczne z powrotem wyraźnego widzenia. Co jeśli operacja się nie uda? Czy jest w ogóle taka możliwość?

Z jakich powodów zabieg może się nie powieść?

Zabieg usuwania zaćmy to operacja, a, jak wiadomo, każdy jej rodzaj może wiązać się z powikłaniami. Przyjrzyjmy się przyczynom, z powodu których leczenie zaćmy może nie być skuteczne:

• podeszły wiek pacjenta – w starszym organizmie procesy regeneracji zachodzą wolniej i w mniejszym stopniu, a sama operacja jest nieco mniej skuteczna,
• współistniejące dolegliwości – pacjenci w podeszłym wieku zmagają się niestety z licznymi chorobami, mniej lub bardziej poważnymi. Niektóre z nich są utrudnieniem podczas operacji zaćmy, inne natomiast całkowicie wykluczają możliwość jej przeprowadzenia,
• choroby narządu wzroku – istnieje szereg dolegliwości, występowanie których albo odracza przeprowadzenie operacji, albo neguje jej sens z powodu braku znaczących efektów,
• zbyt długie zwlekanie z zabiegiem usunięcia zaćmy – im „starsza” zaćma, tym trudniej lekarzowi ją usunąć bez ryzyka powikłań dla pacjenta.

Przeciwwskazania do operacji zaćmy

Jeśli pacjent doznał zawału lub udaru do pół roku przed planowaną operacją zaćmy, należy zadbać o powrót organizmu do równowagi, a dopiero potem planować zabieg usuwania katarakty.

W przypadku zwyrodnienia plamki żółtej (AMD) lub odwarstwionej siatkówki warto zastanowić się nad sensem zabiegu, ponieważ może ona nie dać oczekiwanych rezultatów. Przy współistniejącym AMD nawet najlepsza soczewka nie zagwarantuje poprawy widzenia, a potencjalne powikłania mogą być większe niż korzyści.

Kolejnym ważnym przeciwwskazaniem dla operacji zaćmy są infekcje oka. Nie doleczone zakażenie może doprowadzić do stanu zapalnego wnętrza oka - bardzo groźnej sytuacji. Mowa tu naprawdę o każdej infekcji, ponieważ nawet zwykłe zapalenie spojówek jest w stanie wywołać groźne komplikacje, tak samo jak chory czy niedrożny kanalik łzowy.

Jeśli górna powieka ma problem z domknięciem lub jest podwinięta, grozi to podrażnieniem, a nawet urazem rogówki. Poza tym po operacji usunięcia zaćmy prawdopodobnie wywoła to problem z aplikacją kropli. W tym przypadku lekarz musi dobrze zastanowić się nad metodą terapii tych dolegliwości.

Występująca jaskra nie wyklucza operacji zaćmy, jednak może nasilać powikłania, ponieważ zwiększa ciśnienie wewnątrz oka. Tu na szczęście metoda leczenia jest prosta – należy najpierw za pomocą leków ustabilizować ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Niektórzy lekarze odradzają operację zaćmy przy chorobach autoimmunologicznych (np. łuszczyca, Hashimoto, toczeń, stwardnienie rozsiane), problemów z niedoborem odporności (AIDS) czy reumatoidalnym zapaleniu stawów. Wynika to z faktu, że dolegliwości te mogą utrudnić gojenie.

Powikłania po operacji usunięcia zaćmy

Jak wspomnieliśmy wyżej, każda, nawet najłatwiejsza operacja niesie ze sobą ryzyko powikłań. Niektóre z nich są łagodne i łatwe do opanowania, inne natomiast stanowią zagrożenie dla zdrowia. Oto najważniejsze możliwe powiklania po operacji zaćmy:

• czarne plamy, błyski, migające światło – mogą wskazywać na odwarstwienie siatkówki,
• halo (jasne okręgi np. wokół żarówki) – oznacza wystąpienie zaćmy wtórnej po zabiegu,
• utrata ostrości obrazu, zniekształcone, falujące kształty – to prawdopodobnie obrzęk plamki żółtej,
• podwójny obraz, przedmioty o nieostrych krawędziach – to może być przesunięta syntetyczna soczewka,
• powrót dolegliwości sprzed zabiegu –zmętnienie torebki tylnej, do której przymocowana jest sztuczna soczewka. Skuteczne efekty daje kapsulotomia tylna.

Do wystąpienia pooperacyjnych powikłań może niestety przyczynić się także pacjent, na przykład nie stosując się do zaleceń lekarza:

• dotykając zoperowanego oka brudnymi rękami,
• pocierając gojące się oko,
• gwałtownie pochylając głowę,
• śpiąc na boku od strony operowanego oka,
• dźwigając z ziemi ciężkie przedmioty,
• nie stawiając się na wizytach kontrolnych,
• nie używając przepisanych przez lekarza kropli,
• wpuszczając do zoperowanego oka wodę i/lub kosmetyki.

Wymienione wyżej czynności to prosta droga do zakażeń, stanów zapalnych i wysięków.

Czy warto czekać?

Jeśli stan zdrowia jest stabilny, brak istotnych przeciwwskazań, a pacjent wyraźnie cierpi z powodu pogorszenia widzenia, to naprawdę nie ma na co czekać. Kiedyś operowano dopiero „dojrzałą” postać zaćmy, teraz wystarczającym powodem jest początkowy etap choroby (to jest gdy tylko pacjent zaczyna skarżyć się na niewyraźny obraz).

Obecnie lekarze wychodzą z założenia, że „przechodzona” zaćma oznacza większe ryzyko powikłań, jest też trudniejsza do usunięcia – wymaga użycia większej ilości ultradźwięków. Przez zmętniałą soczewkę nie da się zajrzeć na dno oka, a zarazem trudno ocenić stan siatkówki i stopień jej degeneracji.

Stoimy na stanowisku, zgodnie z którym operacja zaćmy wydłuża i poprawia życie. Sprawne oczy to mniejsze ryzyko upadków i wypadków. Pacjent, którego głównym problemem były kłopoty z widzeniem, może na nowo zacząć dbać o siebie, na przykład poprzez powrót do uprawianego sportu, wybieranie zdrowych produktów żywnościowych, większa aktywność na co dzień.

Z przeprowadzanych badań wynika, że ponad 80% pacjentów pozytywnie ocenia zmianę swojego życia po operacji usuwania zaćmy. Są oni zadowoleni z aktywności społecznych, samodzielności i ogólnego samopoczucia po zabiegu.