Powikłania po operacji zaćmy. Co powinno zaniepokoić?

Jedyną skuteczną metodą usunięcia zaćmy jest zabieg operacyjny – najczęściej stosowana fakoemulsyfukacja. Podaje się, że w Polsce na kataraktę choruje około 800 tysięcy osób, na całym świecie zaś istnieje nawet 20 milionów chorych. Zaćma bowiem jest najczęściej występującą chorobą degeneracyjną oczu, a zapadają na nią głównie osoby w podeszłym wieku.

Funkcje soczewki oka

Zmętnienie soczewki pojawia się głównie u osób po 60. roku życia, jednak zdarza się, że zapadają na nią również ludzie młodzi, a także dzieci. Soczewka jest przezroczystym i elastycznym elementem gałki ocznej, ulokowanym między tęczówką a ciałem szklistym. Kształtem wygląda jak wypukły krążek wielkości monety jednogroszowej. Załamuje ona promienie świetlne, dzięki czemu na siatkówce powstaje odwrócony i pomniejszony obraz. Jej najważniejszą rolą jest umożliwienie ostrego widzenia rzeczy, które znajdują się w różnych odległościach – to dzięki niej zachodzi zjawisko akomodacji, czyli dostosowywania się oka do wyraźnego widzenia zarówno z bliska, jak i z daleka. Powstawanie mętów i plamek na soczewce w procesie rozwoju katarakty upośledza funkcje soczewki i sprzyja pogorszeniu się widzenia.

Jakie są objawy zaćmy?

Zaćma objawia się pogorszeniem jakości widzenia – postrzegania przedmiotów tak, jakbyśmy patrzyli przez brudną szybę. W zaawansowanej fazie zaćmy ostrość widzenia błyskawicznie maleje. Chory ma tak osłabiony wzrok, że dostrzega wyłącznie kontury i zarysy dużych przedmiotów oraz zmiany natężenia światła. W polu widzenia mogą pojawiać się również różne plamki czy zatarcia obrazu. Zaćmie towarzyszą również zaburzenia w ocenie odległości, zez lub oczopląs. Choroba ta, poprzez stopniowe uszkadzanie wzroku, negatywnie wpływa na jakość życia i wykonywanie czynności codziennych.

Operacja zaćmy gwarancją wyleczenia

Fakoemulsyfikacja jest dziś najczęściej stosowaną metodą leczenia katarakty. Jest to zabieg chirurgiczny, podczas którego usuwa się zmętniałą soczewkę za pomocą głowicy aparatu, emitującej fale ultradźwięków. Po wykonaniu nacięcia w rogówce oka i przedostaniu się do torebki soczewki, rozbija się ową zajętą chorobą soczewkę i usuwa jej fragmenty z oka. Na miejsce jej miejsce wszczepia się nową, sztuczną, zawiniętą soczewkę, która rozwija się i przyjmuje właściwy kształt dopiero po umieszczeniu jej we właściwej lokalizacji. Przed przystąpieniem do zabiegu oko pacjenta zostaje odpowiednio przygotowane poprzez kilkukrotne zapuszczenie kropel, a także oczyszczone i zdezynfekowane. Zabieg przeprowadzany jest w znieczuleniu miejscowym. W oku wykonuje się nacięcie o długości około trzech milimetrów, dzięki czemu chirurg może wprowadzić głowicę fakoemulsyfikatora emitującą ultradźwięki. Rozbita w ten sposób soczewka zostaje odessana za pomocą tego aparatu. Następnie wstawia się nową, odpowiednio dobraną do danego pacjenta soczewkę.

Najczęściej zabieg trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, a dla chorego jest zupełnie bezbolesny. Co więcej, operacja zaćmy jest wykonywana przy znieczuleniu miejscowym i nie wymaga hospitalizacji – jeśli podczas operacji nie pojawiły się żadne komplikacje, pacjent już kilka godzin po operacji zostaje wypisany do domu.

Zaćma: powikłania pooperacyjne (objawy po operacji zaćmy)

Zabieg fakoemulsyfikacji jest najmniej inwazyjną metodą leczenia katarakty. Jednak mimo wszystko, jak każda ingerencja chirurgiczna, niesie ze sobą pewne ryzyko.

Zabieg fakoemulsyfikacji jest najmniej inwazyjną metodą leczenia katarakty – szacuje się, że ryzyko wystąpienia powikłań po operacji zaćmy wynosi ok. 1%. Jednak mimo wszystko, jak każda ingerencja chirurgiczna, niesie ze sobą pewne ryzyko. Z jakimi powikłaniami po zaćmie możemy zatem mieć do czynienia i czy istnieje sposób na ich uniknięcie?

Następstwami operacyjnego usunięcia zaćmy może być:

• wylew w oku,
• siniec lub wysięk,
• jaskra wtórna,
• astygmatyzm,
• odwarstwienie siatkówki,
• przemieszczenie soczewki wewnątrzgałkowej,
• obrzęk plamki żółtej,
• zaćma wtórna,
• wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Wylew w oku po operacji zaćmy

Do powikłań w trakcie operacji zaćmy zalicza się głównie krwawienie wewnętrzne. Z racji tego, że nacięcie wykonuje się płytko na rogówce oka, która nie posiada naczyń krwionośnych, ryzyko wystąpienia krwawienia jest niewielkie, a jego pojawienie się nie jest groźne dla życia i zdrowia pacjenta. Taki mały wylew krwi może być od razu zatamowany przez lekarza przeprowadzającego zabieg, ponieważ pojawia się tylko na powierzchni oka.

Siniec lub wysięk

Innym negatywnym skutkiem pooperacyjnym może być pojawiający się czasem siniec wokół oka. Stanowi on odpowiedź ciała na zastrzyk znieczulający gałkę oczną. Zniknie on jednak samoistnie. Nieco groźniejszy może być natomiast wysięk z nacięcia, ponieważ stwarza on środowisko dla bakterii i może być przyczyną powstania infekcji oka. Niekiedy więc zakłada się na ranę szwy, by zminimalizować ryzyko zakażenia. Taką niepożądaną komplikacją pooperacyjną jest niewątpliwie wdanie się zakażenia. Występuje ono jednak bardzo rzadko – raz na kilka tysięcy zabiegów. Taka infekcja wewnątrzgałkowa częściej spotyka osoby z cukrzycą.

Jaskra wtórna

Jaskra wtórna występuje wówczas, gdy podczas operacji doszło do krwawienia (wówczas mamy do czynienia z jaskrą hemolityczną) lub po operacji wdała się infekcja. Objawem jaskry wtórnej po operacji zaćmy jest zazwyczaj wzrost lub znaczne wahania ciśnienia wewnątrzgałkowego. Niekiedy pacjent może również widzieć tzw. efekt halo, czyli okręgi wokół źródeł światła. W niektórych przypadkach jaskra wtórna może przybrać postać silniejszego ataku, objawiającego się bólem oka, utratą prawidłowego widzenia czy nawet nudnościami. Warto zwracać uwagę na tego typu komplikacje po usunięciu zaćmy i niezwłocznie powiadomić o nich lekarza. Z reguły jaskra wtórna jest chwilowa i znika po zastosowaniu odpowiednich leków. Czasem jednak wymagane jest leczenie laserem bądź ponowne przeprowadzenie operacji.

Astygmatyzm

Astygmatyzm zaś powstaje na skutek zniekształcenia rogówki przez jej obrzęk bądź założenie szwów na ranę zbyt ciasno. Objawem astygmatyzmu zazwyczaj jest zamglony obraz, słabsze widzenie w ciemności lub przy bardzo nikłym świetle, efekt halo, zaburzenie postrzegania linii i konturów, a także bóle głowy oraz częste uczucie zmęczonych oczu. Po ustąpieniu opuchlizny i zdjęciu szwów wszystko powinno wrócić do normy.

Jeżeli natomiast pacjent już wcześniej miał astygmatyzm, połączony z kataraktą, podczas operacji zaćmy możliwe jest usunięcie obu tych dolegliwości poprzez wszczepienie soczewki torycznej. Warto zdecydować się na taką opcję, ponieważ tylko w taki sposób uzyskamy pełen komfort widzenia po usunięciu zaćmy.

Odwarstwienie siatkówki

Pacjenci z krótkowzrocznością są najbardziej narażeni na pooperacyjne odwarstwienie siatkówki. Jest to poważna komplikacja. Jeśli pacjent w polu widzenia zauważa błyski, migające światło, plamki i ściemnianie obrazu, powinien niezwłocznie udać się do lekarza okulisty.

Przemieszczenie soczewki

Przemieszczenie soczewki wewnątrzgałkowej może wystąpić nawet miesiąc po operacji, czego przyczyną może być przerwanie obwódek rzęskowych podczas zabiegu lub podczas mechanicznego urazu oka. Objawem takiego przemieszczenia się soczewki jest nieostre bądź nawet podwójne widzenie.

Dzięki nowoczesnym technologiom i zwiększającej się precyzji zabiegów usunięcia zaćmy, ryzyko wystąpienia powikłania w postaci przemieszczenia sztucznej soczewki jest coraz mniejsze. Jeżeli jednak wydarzy się taka sytuacja, wówczas najczęściej wykonuje się następny zabieg w celu ponownego umocowania soczewki na właściwym miejscu lub zastąpienia jej nową.

Obrzęk plamki żółtej

Od tygodnia do nawet trzech miesięcy po zabiegu może pojawić się cystowaty obrzęk plamki żółtej, powodujący problemy z prawidłowym widzeniem. W tym przypadku zaleca się leczenie farmakologiczne w postaci leków przeciwzapalnych lub iniekcji.

Zaćma wtórna

Operacyjne usunięcie zaćmy niestety nie jest gwarancją rozwiązania problemu na wieczność. Katarakta wtórna występuje u około 30 procent pacjentów. 

Choć podczas operacji zaćmy zmętniała soczewka zostaje usunięta i zastąpiona sztuczną, to jednak pozostawia się tylną torebkę soczewki – i to właśnie ona może ulec zmętnieniu po operacji zaćmy. Dlatego takie schorzenie nazywamy zaćmą wtórną. Objawy zaćmy wtórnej są podobne, jak w przypadku standardowej katarakty: zamglony, rozmazany obraz, wyblakłe kolory i problemy z kontrastem, nieostre kontury, podwójne widzenie. Mogą one wystąpić zarówno w ciągu kilku miesięcy czy nawet tygodni po zabiegu usunięcia zaćmy, ale często pojawiają się dopiero po kilku latach. Leczenie zaćmy wtórnej polega zazwyczaj na wykonaniu prostego zabiegu – kapsulotomii. Przy pomocy lasera wykonywane jest niewielkie nacięcie w torebce tylnej soczewki, dzięki czemu zmętnienie jest usuwane i pacjent odzyskuje prawidłową jakość widzenia. Usunięcie zaćmy wtórnej również nie wymaga pozostawania w szpitalu ani narkozy – jest przeprowadzany w gabinecie, w warunkach ambulatoryjnych.

Wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego

Po operacji zaćmy może dojść również do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego – to jedno z najczęściej występujących powikłań, które pojawia się zazwyczaj w ciągu pierwszej doby po zabiegu operacji zaćmy. Może objawiać się bólem oka, bólem głowy lub obrzękiem rogówki, niekiedy mogą wystąpić również wymioty i nudności. Takie dolegliwości należy koniecznie zgłosić lekarzowi podczas pierwszej wizyty kontrolnej, następnego dnia po zabiegu. Podwyższone ciśnienie w oku leczy się najczęściej farmakologicznie, jednak w cięższych przypadkach może być potrzebny zabieg.

Inne powikłania po zabiegu zaćmy

Do pozostałych powikłań po operacji zaćmy należy m.in. pojawienie się ognisk zapalnych przed źrenicą oraz zmętnienie lub obrzęk rogówki. Te przypadłości leczy się farmakologicznie: stosowane są niesteroidowe leki przeciwzapalne. Rzadko bowiem konieczny staje się przeszczep rogówki. Często natomiast po zabiegu fakoemulsyfikacji zmienia się krzywizna rogówki możliwa jednak do skorygowania odpowiednimi okularami lub przy pomocy prostego zabiegu laserowego. Powikłania po takiej operacji szacuje się na około 1 procent wszystkich wykonywanych zabiegów.

Jak zmniejszyć ryzyko powikłań po operacji zaćmy?

Na powikłania ma wpływ zarówno stadium choroby, w którym wykonywana jest operacja, jak też precyzja i doświadczenie chirurga oraz postępowanie pacjenta w ciągu pierwszych dni po zabiegu. Aby zatem ograniczyć ryzyko wystąpienia dodatkowych dolegliwości, warto upewnić się, że jesteśmy pod opieką dobrego specjalisty, zaś po operacji – stosować się do wszystkich zaleceń i nie próbować od razu wracać do bardzo aktywnego, wysiłkowego trybu życia.

Po operacji zaćmy coś przeszkadza w oku – co to może oznaczać?

Uczucie ciała obcego po operacji zaćmy jest częste i zazwyczaj wynika z suchego oka, podrażnienia spojówek lub gojenia rogówki. Pomocne są sztuczne łzy i unikanie drażniących czynników.

Jeśli dolegliwości nie ustępują, mogą świadczyć o przemieszczeniu soczewki lub stanie zapalnym, co wymaga pilnej konsultacji okulistycznej. Szczególnie niepokojące są ból, światłowstręt i pogorszenie widzenia. W razie utrzymujących się objawów należy skonsultować się ze specjalistą.

Przesunięcie soczewki po operacji zaćmy – objawy, na które trzeba zwracać uwagę

Przemieszczenie wszczepionej soczewki wewnątrzgałkowej (dyslokacja soczewki) po operacji zaćmy może powodować różne zaburzenia widzenia i dyskomfort.

Najczęstsze objawy to:

Zniekształcenie obrazu – widzenie niewyraźne, falujące lub z podwójnymi krawędziami.
Podwójne widzenie (diplopia) – szczególnie przy patrzeniu w określonym kierunku.
Nagłe pogorszenie ostrości wzroku – wcześniej dobre widzenie staje się zamglone lub niewyraźne.
Odblaski i refleksy świetlne – zwłaszcza w ciemnym otoczeniu, widzenie efektu „halo” wokół źródeł światła.
Uczucie przeszkody w oku – wrażenie tarcia lub ciała obcego pod powieką.

Przesunięcie soczewki wymaga konsultacji okulistycznej, a w poważniejszych przypadkach korekty chirurgicznej. Jeśli pojawi się nagłe pogorszenie widzenia, należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza.