Zaćma a zmiany klimatu: wpływ promieni UV na wzrok

W dobie rosnącej świadomości ekologicznej, coraz częściej mówi się o konsekwencjach zmian klimatu dla naszego zdrowia. Jednym z mniej oczywistych, ale niezwykle istotnych skutków, jest zwiększone ryzyko chorób oczu, w szczególności zaćmy. Postępujące niszczenie warstwy ozonowej i intensywna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV) stają się globalnym wyzwaniem dla okulistyki.

Promieniowanie UV – niewidzialny wróg dla wzroku

Słońce emituje różne rodzaje promieniowania, z czego dla zdrowia oczu największe znaczenie ma promieniowanie UV. Dzielimy je na trzy główne typy: UVC (najbardziej szkodliwe, ale niemal całkowicie blokowane przez atmosferę), UVB (odpowiedzialne za oparzenia słoneczne i w dużej mierze za powstawanie zaćmy) oraz UVA (docierające głębiej do oka).

Wpływ promieniowania UV na oko kumuluje się i jest długotrwały, światło to:

• uszkadza białka soczewki – prowadząc do ich agregacji i zmętnienia
• powoduje stres oksydacyjny – nadmierną produkcję wolnych rodników, które przyspieszają starzenie się komórek oka
• nasila stany zapalne – co może mieć związek z innymi chorobami powierzchni oka.

Niestety, naturalna soczewka oka wchłania większość promieniowania UVB i część UVA, pełniąc funkcję naturalnego filtra, co z czasem prowadzi do jej nieodwracalnego uszkodzenia i rozwoju zaćmy korowej lub podtorebkowej.

Wpływ zmian klimatu na rozwój zaćmy

Zmiany klimatyczne, a w szczególności cieplejsze lata i cieńsza warstwa ozonowa w niektórych regionach, mają bezpośredni wpływ na poziom szkodliwego promieniowania UV docierającego do powierzchni Ziemi. Dłuższe okresy słoneczne i wyższy wskaźnik UV oznaczają zwiększone ryzyko dla osób, które spędzają dużo czasu na zewnątrz.

Konsekwencje zmian klimatycznych dla zdrowia oczu obejmują:

• zwiększoną intensywność promieniowania UV – wyższe wskaźniki UV w ciągu dnia, szczególnie w szerokościach geograficznych z historycznie mniejszą ochroną ozonową,
• dłuższy czas ekspozycji na promienie słoneczne – ciepły klimat i dłuższe okresy bezchmurnego nieba sprzyjają przebywaniu ludzi na słońcu,
• efekt odbicia – śnieg, woda i piasek odbijają promieniowanie UV, potęgując jego szkodliwość (np. zaćma jest częstsza u narciarzy czy marynarzy).

Naukowcy od lat wskazują na korelację między wysoką dawką promieniowania UV a częstością występowania zaćmy. Globalne ocieplenie i związane z nim anomalie pogodowe tylko potęgują ten problem.

Zaćma – objawy

Zaćma, czyli zmętnienie soczewki oka, jest główną przyczyną odwracalnej ślepoty na świecie. Chociaż naturalnie występuje z wiekiem, intensywna ekspozycja na UV może znacznie przyspieszyć jej rozwój, prowadząc do konieczności interwencji chirurgicznej nawet u osób stosunkowo młodych.

Objawy świadczące o rozwoju zaćmy to:

• zamglone, niewyraźne widzenie – często opisywane jako patrzenie przez brudną szybę
• blask i halo wokół źródeł światła – szczególnie uciążliwe podczas jazdy samochodem nocą
• wyblakłe kolory – utrata intensywności barw i żółtawe zabarwienie widzenia
• częste zmiany korekcji – okulary stają się zbyt słabe w krótkim czasie.

Jeśli zauważysz u siebie te symptomy, jest to sygnał, by skonsultować się z okulistą. Choć postęp zaćmy można spowolnić odpowiednią ochroną, jedyną skuteczną metodą leczenia katarakty jest zabieg chirurgiczny.

Profilaktyka leczenia zaćmy – ochrona oczu przed promieniowaniem UV

W kontekście zagrożeń związanych ze zmianami klimatu i intensywniejszym promieniowaniem UV, leczenie zaćmy i profilaktyka nabierają nowego wymiaru.

Jedynym skutecznym leczeniem zaćmy jest operacja fakoemulsyfikacji. Polega ona na usunięciu zmętniałej soczewki i zastąpieniu jej sztuczną soczewką wewnątrzgałkową (IOL). Nowoczesne soczewki IOL, które są wszczepiane pacjentom, posiadają wbudowane filtry UV i często także filtry światła niebieskiego, zapewniając stałą i lepszą ochronę siatkówce niż naturalna, starzejąca się soczewka. Jest to kluczowy element długoterminowej ochrony wzroku po zabiegu.

Profilaktyka przed szkodliwym działaniem promieniowania ultrafioletowego

Zapobieganie jest tak samo ważne jak leczenie. Aby zminimalizować ryzyko rozwoju zaćmy i innych chorób oczu związanych ze szkodliwym promieniowaniem UV, należy skutecznie chronić oczy w następujący sposób:

• stosować wysokiej jakości okulary przeciwsłoneczne – z pełnym filtrem UV 400 (oznaczenie 100% ochrony przed UVA i UVB)
• nosić szerokie kapelusze lub czapki z daszkiem – fizycznie blokują do 50% promieniowania docierającego do oczu z góry
• ograniczać ekspozycję oczu na promienie UV w godzinach szczytu – unikać słońca między 10:00 a 16:00, kiedy promieniowanie UV jest najsilniejsze.

Pamiętaj, że nawet w pochmurne dni do Ziemi dociera znaczna część promieniowania UV, dlatego ochrona oczu powinna być stałym elementem Twojej rutyny przez cały rok, niezależnie od pogody. Inwestując w wysokiej jakości ochronę UV na co dzień, możesz znacząco spowolnić proces starzenia się soczewki. Jeśli zaćma już się rozwinęła, nowoczesne leczenie zaćmy zapewnia nie tylko odzyskanie ostrości widzenia, ale także dodatkową, stałą ochronę UV dzięki wszczepianym soczewkom IOL. Twoje oczy zasługują na najlepszą obronę przed słońcem, które, choć jest źródłem życia, niesie ze sobą również zagrożenia.