Zaćma (katarakta) to choroba, z którą zmagają się przede wszystkim starsze osoby, ponieważ jedną z jej głównych przyczyn jest starzenie się soczewki oka. Soczewka staje się zmętniała – proces ten postępuje z czasem, co utrudnia lub wręcz uniemożliwia prawidłowe widzenie. Jednak zdarzają się również przypadki katarakty u dzieci czy nastolatków, np. w wyniku urazów oka lub niektórych chorób oraz stanów zapalnych.
Rodzaje zaćmy
Jak już wspomnieliśmy, zaćma może dotykać nie tylko osoby w podeszłym wieku i nie zawsze jest związana z procesem starzenia się organizmu. Możemy wyróżnić kilka rodzajów tej choroby:
- zaćma wrodzona – czasem pojawia się już u noworodków, ale może również się zdarzyć, że pierwsze objawy tego typu zaćmy pojawią się u kilkuletniego dziecka. Może ona przyjąć postać całkowitą lub częściową.
zaćma warstwowa – częściowa utrata prawidłowego widzenia, najczęściej występująca forma zaćmy wrodzonej.
zaćma biegunowa – podobnie jak torebkowa, lokalizuje się w przedniej lub tylnej soczewce, ale obejmuje też przylegające masy soczewkowe;
zaćma torebkowa – powstaje w przedniej lub tylnej torebce soczewki;
zaćma błoniasta – uszkodzenie (przerwanie ciągłości) torebki soczewki;
zaćma jądrowa – pogorszone widzenie przy bardzo jasnym oświetleniu;
- zaćma wtórna – powstaje wskutek urazów oka lub przebytych chorób, m.in. zapalenia rogówki, jaskry dokonanej, wysokiej krótkowzroczności, cukrzycy czy niedoczynności przytarczyc. W grupie ryzyka zaćmy wtórnej nabytej znajdują się przede wszystkim osoby po 50. roku życia.
- zaćma polekowa – to rodzaj zaćmy, która może rozwinąć się jako skutek uboczny długotrwałego przyjmowania wybranych leków.
- zaćma starcza – to najbardziej „popularna” forma katarakty, powodowana przez procesy towarzyszące starzeniu się organizmu. Grupą najbardziej narażoną na tę postać zaćmy są osoby po 75. roku życia. Zaćmę starczą dzielimy na 3 typy:
zaćmę korową – w niektórych przypadkach – jeżeli zmętnienie pojawia się najpierw na obwodzie soczewki – na początku mogą nie występować żadne wyraźne objawy. Jeżeli jednak soczewka mętnieje na osi widzenia, obraz staje się zamglony. Charakterystyczne dla zaćmy korowej jest również wrażliwość na jasne, sztuczne światła w nocy oraz podwójne widzenie;
zaćmę podtorebkową tylną – charakteryzuje się ona pogorszeniem jakości obrazu przy bardzo jasnym świetle oraz występowaniem efektu halo („aureola” wokół źródeł światła). Pojawiają się również wzmożone trudności z widzeniem z bliska;
zaćmę jądrową – to najwolniej postępujący typ zaćmy starczej. Soczewka mętnieje w centralnej części; pojawiają się też zwiększone trudności z widzeniem z dużych odległości (jak przy krótkowzroczności).
Zaćma – przyczyny
Soczewka oka z wiekiem traci przezierność: słabnie ostrość wzroku, zmniejsza się kontrast, barwy są postrzegane jako mniej nasycone. Dzieje się tak dlatego, że w wyniku procesów starzenia się do ciała szklistego w oku dostarczanych jest coraz mniej substancji odżywczych. Soczewka, która jest odżywiana przez płyn wypełniający owo ciało szkliste i przednią komorę oka, traci elastyczność, a to z kolei wpływa na pogorszenie wzroku i powstawanie takich zmian chorobowych, jak zaćma.
Oprócz wieku, istnieją jeszcze inne czynników ryzyka, które mogą mieć wpływ na rozwój zaćmy:
- urazy oka i schorzenia gałki ocznej,
- stany zapalne błony naczyniowej,
- aberracje chromosomowe (np. zespół Downa),
- zakażenie wewnątrzmaciczne,
- uwarunkowanie genetyczne,
- cukrzyca,
- nadciśnienie tętnicze,
- otyłość,
- długotrwałe przyjmowanie kortykosteroidów,
- zastępcze terapie hormonalne,
- wysoka krótkowzroczność,
- nałogowe palenie i nadużywanie alkoholu.
Jak wykryć wczesne objawy zaćmy?
W zależności od rodzaju zaćmy, to schorzenie może objawiać się na różne sposoby. Zawsze jednak wiążą się one z pogorszeniem widzenia. Zaćma starcza jądrowa sprawia, że słabiej widzimy przy jasnym świetle (zarówno sztucznym, jak i naturalnym). Z kolei zaćma korowa powoduje gorsze widzenie w ciemnościach – w ciemnym pomieszczeniu i na zewnątrz po zmroku.
Warto zwrócić uwagę na kłopoty z odróżnianiem kolorów oraz na zniekształcenie obrazu w taki sposób, jakbyśmy patrzyli przez zamazaną, brudną szybę. Objawem zaćmy może być również efekt halo wokół źródła światła, podwójne widzenie i narastające problemy z widzeniem z bliska lub z daleka, skłaniające nas do coraz częstszej zmiany okularów na mocniejsze.
Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania na zaćmę?
Chcąc ustrzec się przed utratą wzroku w wyniku zaćmy, należy przede wszystkim dbać o oczy i starać się wyeliminować te czynniki ryzyka, na które sami mamy wpływ. Warto zadbać o właściwą dietę, bogatą w witaminę E, C, B1, B2 oraz karotenoidy (luteinę i zeaxantynę). Źródłem tych składników są m.in. ziarna słonecznika, migdały, szpinak, jarmuż oraz inne zielone warzywa liściaste. W naszym jadłospisie honorowe miejsce powinny zająć również produkty zawierające kwasy tłuszczowe omega-3. Pamiętajmy też o odpowiedniej ochronie oczu w postaci dobrych okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV.
