Halo, olśnienia i dysfotopsje po soczewkach wieloogniskowych

Operacja zaćmy lub zabieg korekcyjnej wymiany soczewki to dla wielu pacjentów szansa na całkowite uwolnienie się od okularów. Współczesna okulistyka oferuje zaawansowane soczewki wieloogniskowe (multifokalne), które pozwalają na wyraźne widzenie z różnej odległości – do bliży, odległości pośrednich oraz do dali. Choć technologia ta znacząco podnosi komfort życia, u części pacjentów po zabiegu pojawiają się specyficzne zjawiska wzrokowe, takie jak efekt halo, olśnienia czy dysfotopsje. Czym dokładnie są te objawy, z czego wynikają i czy stanowią powód do niepokoju?

Czym są dysfotopsje i jakie mają postacie?

Dysfotopsje to niepożądane efekty optyczne, powstające w wyniku załamywania i rozpraszania światła na krawędziach sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej lub w jej strukturze. Dzieli się je na dwie główne kategorie – dysfotopsje dodatnie oraz ujemne.

Najczęstsze formy zaburzeń optycznych to:

• efekt halo – świetlne pierścienie, poświaty lub otoczki widoczne wokół punktowych źródeł światła, na przykład wokół latarni ulicznych lub reflektorów nadjeżdżających samochodów
• olśnienia – uczucie rozmycia światła lub dolegliwości bólowe i dyskomfort, wywołany zbyt intensywnym strumieniem światła wpadającym do oka
• flary – rozchodzące się od źródła światła promienie przypominające kształtem gwiazdy
• dysfotopsje ujemne – wrażenie ciemnego cienia lub półksiężyca, pojawiającego się na skraju pola widzenia, najczęściej od strony skroniowej

Dlaczego soczewki wieloogniskowe wywołują te zjawiska?

Budowa soczewek multifokalnych różni się od tradycyjnych mikrosoczewek jednoogniskowych. Aby umożliwić widzenie na każdą odległość, ich powierzchnia składa się z wielu współśrodkowych pierścieni lub stref o różnej mocy optycznej.

Do powstawania efektów świetlnych przyczyniają się:

• dyfrakcja i załamanie światła – strumień światła wpadający do oka zostaje rozdzielony na kilka ognisk, co fizycznie sprzyja powstawaniu rozproszonych refleksów
• szerokość źrenicy – w warunkach słabego oświetlenia lub w nocy źrenica naturalnie się rozszerza, odsłaniając większą powierzchnię soczewki i wchodzące w jej skład pierścienie optyczne
• anatomia oka – indywidualne uwarunkowania pacjenta, takie jak odchylenie osi widzenia czy głębokość komory przedniej oka

Neuroadaptacja – kluczowy proces po operacji

Pojawienie się efektów halo czy olśnień tuż po zabiegu jest zjawiskiem naturalnym. W większości przypadków z upływem czasu dolegliwości te zaczynają stopniowo słabnąć i przestają przeszkadzać w codziennym funkcjonowaniu.

Proces ten nosi nazwę neuroadaptacji i polega na:

• uczeniu się mózgu – mózg adaptuje się do nowego sposobu przetwarzania obrazu i ignoruje powtarzalne zakłócenia wizualne
• tłumieniu bodźców – układy nerwowe po prostu przestają rejestrować sztuczne refleksy, traktując je jako szum tła
• czasie trwania – adaptacja jest procesem indywidualnym i może trwać od kilku tygodni do nawet kilkunastu miesięcy

Kiedy dysfotopsje wymagają konsultacji lekarskiej?

Mimo że obecność zaburzeń świetlnych mieści się w granicach normy, istnieją sytuacje, w których należy skonsultować się z lekarzem okulistą w celu wykluczenia powikłań.

Czynnikami wymagającymi diagnostyki są:

• brak poprawy po wielu miesiącach – jeśli po upływie pół roku od zabiegu objawy nie tracą na sile i utrudniają funkcjonowanie
• objawy połączone ze spadkiem ostrości widzenia – nagłe pogorszenie obrazu może świadczyć na przykład do o zmętnieniu tylnej torebki soczewki oka (zaćmie wtórnej)
• niewłaściwe ustawienie soczewki – decentralizacja lub lekkie przesunięcie implantu wewnątrz gałki ocznej
• zespół suchego oka – niedostateczne nawilżenie powierzchni rogówki nasila rozpraszanie światła i potęguje olśnienia

Jak radzić sobie z efektami halo i olśnieniem?

Większość pacjentów po przejściu okresu adaptacji przestaje zauważać niepożądane efekty optyczne. Jeśli jednak dolegliwości utrudniają na przykład jazdę samochodem nocą, warto zastosować kilka kroków.

Metody łagodzenia objawów obejmują:

• dbanie o nawilżenie oczu – regularne stosowanie kropli nawilżających bez konserwantów wygładza powierzchnię rogówki i zmniejsza rozproszenie światła
• okulary do jazdy nocą – zastosowanie specjalnych szkieł z powłoką antyrefleksyjną pozwala zredukować odblaski z reflektorów
• zabieg kapsulotomii laserowej YAG – w przypadku obecności zaćmy wtórnej, nacięcie torebki tylnej laserem często przynosi natychmiastową poprawę jakości widzenia
• farmakoterapię – w rzadkich przypadkach lekarz może zalecić krople zwężające źrenicę na czas jazdy po zmroku

Efekt halo, olśnienia oraz dysfotopsje są wpisane w specyfikę działania nowoczesnych soczewek wieloogniskowych. Stanowią one pewien kompromis optyczny w zamian za możliwość widzenia bez okularów na każdą odległość. W zdecydowanej większości przypadków objawy te mają charakter przejściowy i ustępują wraz z postępującą neuroadaptacją. Świadomość możliwości ich wystąpienia już na etapie kwalifikacji do zabiegu pozwala pacjentowi spokojnie i bez stresu przejść przez proces rekonwalescencji.