Zaćma polekowa: niekorzystny wpływ farmaceutyków na narząd wzroku

Pewne grupy leków mogą negatywnie wpływać na narząd wzroku. Często pacjenci nie zdają sobie sprawy z tego rodzaju powikłań. W zależności od typu leku, działania niepożądane ustąpią po jego odstawieniu lub będą stanowić nieodwracalną zmianę. Przyjrzyjmy się bliżej temu zagadnieniu.

Czym jest polekowe uszkodzenie wzroku?

Oczy są w pewnym sensie rezerwuarem, w którym kumulują się substancje chemiczne – w tym przypadku na skutek leczenia. Jeśli pacjent przyjmuje leki przez długi czas, mogą rozwinąć się wówczas ich skutki uboczne (zmiany, uszkodzenia poszczególnych elementów oka).

Należy także wspomnieć, że na rynku farmaceutycznym pojawia się coraz więcej preparatów o negatywnym wpływie na oczy. Warto więc, aby przed zaordynowaniem danego specyfiku przeprowadzano konsultacje okulistyczne. Równie ważne są regularne kontrole u okulisty podczas terapii potencjalnie szkodliwej dla narządu wzroku.

(Nie)bezpieczne skutki uboczne

Najczęściej spotykanym i stosunkowo niegroźnym objawem negatywnego wpływu farmaceutyków na narząd wzroku jest zespół suchego oka. Mogą go wywołać między innymi:

• diuretyki
• doustna antykoncepcja
• trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne

Największe zagrożenie dla oczu stanowi zespół Stevensa-Johnsona, objawiającego się m. in. stanem ropnym w obrębie spojówek. Choroba powoduje także nadżerki, rumień i pęcherze, występujące na rozległej powierzchni skóry oraz błon śluzowych, mogące doprowadzić nawet do śmierci pacjenta. Zespół Stevensa-Johnsona jest w stanie wywołać 200 różnych leków, ale najczęściej są to:

• NLP (niesteroidowe leki przeciwzapalne)
• penicyliny
• tetracykliny
• sulfonamidy

Które leki mogą uszkodzić narząd wzroku?

Jak już wyżej wspomniano, wiele preparatów ma negatywny wpływ na zdrowie oczu. Aby ułatwić ich poznanie, zostały one pogrupowane zgodnie z ich działaniem.

NLP (Niesteroidowe leki przeciwzapalne)

• Ibuprofen – pogarsza ostrość widzenia, zaburza postrzeganie barw, powoduje mroczki w polu widzenia
• Indometacyna – wywołuje zmiany barwnikowe w plamce żółtej oraz odkładanie się złogów w nabłonku rogówki

Kortykosteroidy

Kortykosteroidy są często stosowane w leczeniu zapalenia zatok, przewlekłego nieżytu nosa, atopowych stanów zapalnych. Leki z tej grupy podwyższają ciśnienie wewnątrz gałek ocznych, co na dłuższą metę może prowadzić do rozwoju zaćmy posteroidowej.

Leki oddziałujące na układ sercowo-naczyniowy

• antykoagulanty (leki przeciwzakrzepowe) – długotrwałe stosowanie wywołuje wylewy podspojówkowe i do siatkówki
• Amiodaron – powoduje zmiany w rogówce, światłowstręt, pieczenie i suchość oczu. Wymienione objawy mogą się cofnąć, w przeciwieństwie do nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego
• beta-blokery – implikują zespól suchego oka, mniejsze wydzielanie łez
• glikozydy nasercowe – prowadzą do widzenia błysków i „śnieżenia”, zamazanego obrazu, oczopląsu, zapalenia spojówek, kłopotów z czytaniem. Na szczęście zmiany są odwracalne

Leki przeciwreumatyczne

• Chlorochina / Hydroksychlorochina – powoduje odkładanie się odwracalnych, linearnych złogów w rogówce oraz nieodwracalne zmiany w obrębie siatkówki: zwyrodnienia na jej obwodzie, zwężenie światła naczyń siatkówkowych, a nawet zanik nerwu wzrokowego

Doustna antykoncepcja hormonalna

Środki antykoncepcyjne mogą wywołać liczne, dość poważne skutki uboczne w obrębie narządu wzroku: począwszy od zespołu suchego oka, przez zapalenie nerwu wzrokowego, zaćmę, zatory siatkówki, zapalenie tęczówki, aż po wylew krwi do ciała szklistego.

Leki stosowane w terapii gruźlicy

• Etambutol – na skutek leczenia tym preparatem występują ubytki w polu widzenia, problemy z postrzeganiem kolorów, mroczek centralny. Stosowanie leku dłużej niż 3-6 miesięcy może wywołać neuropatię, niekiedy prowadzącą do całkowitej utraty wzroku
• Streptomycyna – najczęstsze powikłania to oczopląs, toksyczne zapalenie nerwu wzrokowego, zaburzenie widzenia barw
• Rifampicyna – występuje stosunkowo niegroźne przekrwienie spojówek, ponadto preparat przenika do łez, barwiąc soczewki kontaktowe na kolor pomarańczowy

Chemioterapeutyki (preparaty przeciwdrobnoustrojowe)

• sulfonamidy – wywołują przejściową krótkowzroczność i reakcje alergiczne w obrębie spojówek
• penicyliny – często pojawia się obrzęk i przekrwienie powiek i spojówek. Rzadko zdarza się polekowe zapalenie nerwu wzrokowego, krótkowzroczność, zez
• tetracykliny – rzadko powodują powikłania narządu wzroku. Czasem dochodzi do chwilowej krótkowzroczności i pogorszenia widzenia
• Metronidazol – przy długotrwałym leczeniu pojawia się światłowstręt i słabszy wzrok, wszystkie objawy ustępują po zakończeniu terapii

Preparaty stosowane w terapii przeciwnowotworowej

• Tamoksyfen – powikłania umiejscawiają się przede wszystkim w siatkówce, zachodzi uszkodzenie plamki, obrzęk. Z czasem w plamce powstaje otwór, z powodu którego pacjent widzi nieostro
• Fluorouracyl – występuje podrażnienie oczu, obfite łzawienie, pieczenie i świąd. Czasem rozwija się zapalenie spojówek, erozja rogówki, obrzęk powięzi i okostnej oczodołu, odwinięcie powieki

Leki psychotropowe i przeciwdepresyjne

• Chloropromazyna (lek silnie przeciwpsychotyczny i uspokajający, przeciwlękowy) – przy długotrwałym stosowaniu wywołuje przebarwienia powiek i spojówek oraz odkładanie złogów
• Częste powikłania przy przyjmowaniu leków psychotropowych to zaburzenia akomodacji oka, halucynacje wzrokowe, dostrzeganie nagłych błysków po zmroku

Długotrwałe stosowanie wielu leków sprzyja powikłaniom w obrębie narządu wzroku. Niektóre objawy ustępują po zaprzestaniu przyjmowania, inne są nieodwracalne. Ważne jest, aby informować swojego lekarza prowadzącego o wszelkich niepokojących dolegliwościach oraz by udawać się na regularne kontrole narządu wzroku.