Zespół suchego oka (w skrócie ZSO) jest schorzeniem, które polega na niewystarczającym wydzielaniu łez lub nieodpowiednim składzie filmu łzowego. Leczenie zespołu suchego oka skupia się głównie na przywróceniu prawidłowego nawilżenia oczu. Jak zdiagnozować przyczynę zespołu suchego oka i dobrać odpowiednie leczenie?
Zespół suchego oka wynikający z zaburzeń filmu łzowego może być efektem małej ilości łez lub ich nieprawidłowego składu. O przyczynie powstawania tego schorzenia może zdecydować lekarz po dokładnym zbadaniu oczu. Wtedy też można podjąć decyzję o tym, jakie leczenie zespołu suchego oka będzie w danym przypadku najlepsze.
Przyczyny schorzenia
Przyczyn zespołu suchego oka jest wiele. Istnieje kilka czynników, które potęgują ryzyko zachorowalności. I tak powstawaniu zespołu suchego oka sprzyjają głównie wiek – po 40. roku życia oczy naturalnie wydzielają mniej łez oraz zmiany hormonalne u kobiet po menopauzie, co również jest związane z pierwszym z czynników. Można wyróżnić tutaj także stosowanie antykoncepcji hormonalnej, która może mieć wpływ na zmniejszenie ilości łez i zmianę ich składu, a także przebywanie w zanieczyszczonym powietrzu i klimatyzowanym pomieszczeniu. Wśród czynników ryzyka wyróżnia się także:
- noszenie soczewek kontaktowych,
- palenie papierosów,
- pływanie w chlorowanej wodzie,
- długotrwała praca przy komputerze,
Za powstawanie zespołu suchego oka mogą mieć odpowiadać także inne współistniejące choroby ogólnoustrojowe – między innymi cukrzyca, schorzenia tarczycy i reumatyczne (zwłaszcza reumatoidalne zapalenie stawów), kolagenozy, trądzik różowaty czy nowotwory złośliwe, a także występowanie blizn spojówkowych powstałych po zapaleniach, oparzeniach chemicznych lub termicznych.
Objawy zespołu suchego oka
Rolą łez i łzawienia jest nawilżanie gałki ocznej, oczyszczanie jej z bakterii i kurzu, a także zachowanie ostrości wzroku. Gdy łez jest w oku za mało lub mają nieprawidłowy skład, wówczas istnieje ryzyko rozwinięcia zespołu suchego oka (ZSO).
Do typowych objawów tej dolegliwości zalicza się podrażnienie oczu i wrażenie obecności „piasku pod powiekami”. Czasami też pojawia się widzenie jak przez mgłę, a także już rzadziej światłowstręt i swędzenie. Zdecydowanie częściej występuje natomiast uczucie zmęczenia i ciężkości powiek.
Wymienione dolegliwości nasilają się zwłaszcza w nocy, gdyż wtedy naturalnie wydziela się mniej łez. Rano więc ciężko jest otworzyć powieki. Objawy te mogą być silniejsze w sytuacjach rzadszego mrugania, na przykład podczas pracy przy komputerze. Potęgować je może też przebywanie w miejscach, gdzie powietrze jest zbyt suche, wieje silny wiatr lub w pomieszczeniach i samochodach z klimatyzacją. Przebywanie w lokalach, gdzie jest dużo kurzu, parujących substancji chemicznych, dymu z papierosów również będzie niekomfortowe dla suchych oczu.
Jakie badania wykonać?
W diagnostyce ważne jest, aby udać się do lekarza specjalisty. Okuliści przeprowadzają zazwyczaj dwa rodzaje testów, które ułatwiają postawienie właściwej diagnozy.
Pierwszym z nich jest test Schirmera, który pozwala ocenić, ile łez produkuje oko w ciągu 5 minut. Polega on na tym, że okulista umieszcza pod dolnymi powiekami obu oczu paseczki bibułki. Na nich znajduje się podziałka, dzieląca je na pięciomilimetrowe odcinki. Po upływie 5 minut, zdejmuje się paseczki, które w tym czasie nasiąkały łzami. Wynik jest łatwy do zinterpretowania. Jeśli pasek jest zamoczony na długości ponad 15 milimetrów, oko jest dobrze nawilżone. Wynik od 6 do 14 milimetrów mieści się w granicach normy, jednak wówczas zaleca się wykonywanie częstszych kontroli okulistycznych. Wynik poniżej 5 milimetrów świadczy o tym, że oko produkuje zbyt mało łez.
Drugim rodzajem testu jest test jakości łez, który pozwala sprawdzić, jak długo łza pozostaje na powierzchni oka. W trakcie jego wykonywania pacjent siada przed tak zwanym biomikroskopem, a okulista wpuszcza do worka spojówkowego kroplę specjalnego barwnika. Oświetlając gałkę oczną wiązką niebieskiego światła, prosi o zamruganie powiekami. Lekarz mierzy czas między ostatnim mrugnięciem a pojawieniem się na powierzchni gałki ocznej miejsc, na których nie ma już barwnika. Interpretacja testu zależy od szybkości znikania barwnika. Jeśli barwnik spływa z oka za szybko, świadczy to o tym, że film łzowy pozostaje na oku zbyt krótko, żeby było ono dobrze nawilżone, co potwierdza diagnozę zespołu suchego oka. Gdy mierzony czas przekracza 10 sekund, wszystko jest w porządku.
Jak leczyć zespół suchego oka?
Jedną z metod leczenia zespołu suchego oka jest zamknięcie punktów łzowych. Jest to kilkuminutowy zabieg w znieczuleniu miejscowym – za pomocą kropli. Polega on na tym, że okulista zakłada do znajdujących się na brzegu dolnej powieki kanalików łzowych mikroskopijne koreczki. W każdym oku mamy 2 kanaliki łzowe: górny i dolny. W zależności od nasilenia objawów i stopnia zaawansowania choroby lekarze mogą zastosować koreczki czasowe w jednym lub obu kanalikach. Koreczki te zbudowane są z hydrożelu, kolagenu lub materiału syntetycznego i powoli (przez 1-12 tygodni) rozpuszczają się w kanalikach łzowych. Koreczki stałe natomiast zakłada się w cięższych przypadkach ZSO lub gdy jego powodem są schorzenia ogólnoustrojowe, np. cukrzyca, kolagenozy, choroby tarczycy. Stały korek można nosić przez kilka lat, a nawet przez całe życie.
Ich rolą jest wspomaganie pracy oka. W środku koreczków znajdują się małe otworki, które pozwalają normalnie funkcjonować kanalikom łzowym. Odpływ łez jest jednak mniejszy, dzięki czemu gałka oczna jest lepiej nawilżona. Pacjenci poprawę odczuwają już w dniu zabiegu, zobowiązani są jednak do kontroli po tygodniu oraz miesiącu od zabiegu. Okulista ocenia wówczas, czy koreczki dobrze się trzymają i są poprawnie ulokowane, a także czy gałka oczna jest lepiej nawilżona.
Często przyczyną ZSO jest przerywanie się filmu łzowego, czyli jego nieprawidłowe przylegania do oka, co może być spowodowane niewłaściwą pracą gruczołów Meiboma, które znajdują się w brzegach powiek. Wówczas pojawia się pieczenie oczu i światłowstręt. Dlatego konieczne jest systematyczne oczyszczanie brzegów powiek z produkowanego nadmiernie tłuszczu. Mogą posłużyć do tego kompresy z trzyprocentowego roztworu kwasu bornego. Należy go wówczas podgrzać do 45ºC, przyłożyć kompresy na 15 minut na oczy, a następnie masować powieki. Do czyszczenia powiek można też stosować jałowe jednorazowe chusteczki.
Tymczasowo można pomóc oczom często mrugając i zamykając powieki, choćby na kilka sekund. Warto też zmniejszyć temperaturę w pomieszczeniach, ponieważ przegrzane i suche powietrze wysusza oczy, i postawić w pokoju nawilżacz powietrza. Trzeba też unikać przebywania w klimatyzowanych pomieszczeniach. Dobrze jest także zakraplać do oczu tak zwane sztuczne łzy – nawet co 1-2 godziny. Na noc zaleca się stosowanie maści nawilżających.
