Można zdiagnozować bardzo dużo chorób oczu. Każda z nich daje inne objawy, ma inne przyczyny i przebieg. Wzrok z roku na rok może się osłabiać, a najwięcej problemów odnotowuje się po 35. roku życia. Jak dbać o oczy, by zachować ich dobrą kondycję jak najdłużej? Jakie objawy powinny zwrócić naszą uwagę?
Przewidywana długość życia wynosi dziś ponad 80 lat. Dla higieny życia warto zwiększać świadomość zagrożeń dla zdrowia, pilnować badań profilaktycznych, kontrolować nowinki z zakresu zdrowego stylu życia, w tym diety, ruchu i odpoczynku.
Niestety, okazuje się, że Polacy nie przywiązują dużej wagi do dbałości o oczy i zaniedbują wzrok. Nie chodzą regularnie do okulisty na badania kontrolne, a na słabnący wzrok często stosują uniwersalne okulary z drogerii bez konsultacji z lekarzem. Normalne jest, że narząd wzroku starzeje się w naturalnym procesie – tak samo jak całe ciało. Mogą czyhać na nie różne choroby, dlatego ważne jest, by w porę reagować, zauważając pewne symptomy, i skutecznie je leczyć.
Choroby, które mogą doprowadzić do ślepoty
Najczęściej spotykanymi chorobami są zaćma, jaskra i zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD). Przodują one w rankingach chorób oczu prowadzących do ślepoty.
Zaćma – najczęściej spotykana
Zaćma jest chorobą wzroku, częściej dotykającą kobiety niż mężczyzn – zwłaszcza w podeszłym wieku. Kataraktą, bo to jej zamienne określenie, nazywa się zmętnienie soczewki, prowadzące do pogorszenia wzroku, a z czasem - do jego całkowitej utraty. Niestety, okazuje się, że ciężko wpływać na mechanizmy jej powstawania. Jednym z czynników ryzyka – i najważniejszym – jest wiek. Jednak okazuje się, że również działanie promieniowania słonecznego lub inne czynniki środowiskowe – w tym miedzy innymi działanie promieniowania podczerwonego czy palenie papierosów. Do powstania zaćmy mogą się też przyczynić choroby metaboliczne, w tym cukrzyca, a także długotrwałe przyjmowanie leków, np. steroidy czy środki stosowane w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów.
Nieleczona zaćma prowadzi do ślepoty
W przypadku zaawansowanej zaćmy pacjent może zupełnie stracić zmysł wzroku, co znacznie ogranicza jego możliwości w życiu codziennym. Jednak leczenie zaćmy obecnie przebiega bardzo sprawnie i można usunąć ją podczas fakoemulsyfikacji, czyli zabiegu operacyjnego, który polega za usunięciu zajętej soczewki i wstawieniu nowej, co trwa zaledwie kilkadziesiąt minut i odbywa się przy pomocy lasera. W przypadku średnio zaawansowanej postaci choroby skuteczność zabiegu wynosi 100 procent.
Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania, należy przede wszystkim dbać o higienę życia – rzucić palenie, które zaburza prawidłowe ukrwienie siatkówki w oku, i zainwestować w dobre okulary chroniące oczy przed promieniowaniem UV, a także kontrola masy ciała i aktywność fizyczna.
Jaskra – głównie u kobiet
Łagodniejsza postać jaskry – z otwartym kątem przesączania – dotyka po równo mężczyzn i kobiety. Gorzej rokująca postać jaskry – z zamkniętym kątem przesączania – u kobiet rozwija się już nawet czterokrotnie razy częściej niż u mężczyzn. Przyczyną takiej rozbieżności jest między innymi kształt kobiecych gałek ocznych. Przestrzeń pomiędzy tęczówką a rogówką, czyli przód gałki ocznej, jest płytsza u kobiet niż u mężczyzn, co może utrudniać bądź w zupełności blokować odprowadzanie płynów z oka. Może to prowadzić także do uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Chorobie tej sprzyjają w dużej mierze obciążenia rodzinne – głównie ze strony matki oraz wiek. Większe ryzyko zachorowania na jaskrę mają osoby z podwyższonym ciśnieniem w gałce ocznej i z niskim ciśnieniem tętniczym, ponieważ jest to przyczyną gorszego odżywienia nerwu wzrokowego. W grupie podwyższonego ryzyka są też osoby z cukrzycą, krótkowzrocznością i cienkimi rogówkami w oku. Jej rozwojowi sprzyjają też:
- palenie papierosów,
- za wysoki poziom cholesterolu,
- brak ruchu.
Osoby z częstymi migrenami i bólami głowy również powinny być czujne. Okresowe zaburzenia widzenia – zamglony obraz z widzeniem tęczowych kół wokół źródeł światła (tak zwane mroczki jaskrowe) także są bardzo wyraźnym symptomem, który powinien skłonić do jak najszybszej wizyty u lekarza okulisty.
Jaskra z otwartym kątem przesączania często jest bezbolesna, co dodatkowo utrudnia jej diagnozę. Jaskra zamkniętego kąta objawia się zazwyczaj nagłym i ostrym bólem w oku, nudnościami i zaburzeniami widzenia, a nawet utratą wzroku w ciągu kilku godzin po wystąpieniu objawów. Jaskrę leczy się za pomocą nowoczesnych leków wkraplanych do oczu lub w niektórych przypadkach operacyjnie.
Plamka żółta – u osób starszych
AMD, czyli degeneracja plamki żółtej, występuje głównie u ludzi starszych – pojawiająca się najczęściej między 50. a 70. rokiem życia. Nie do końca znana jest przyczyna powstawania degeneracji plamki żółtej. Lekarze podejrzewają, że rolę mogą tu odgrywać geny, ale też wiek, palenie tytoniu, otyłość, płeć żeńska i kolor oczu. Jasna tęczówka bowiem przepuszcza więcej szkodliwego promieniowania. Często pojawia się w siatkówce także zbliznowaciała tkanka, która gromadzi się w plamce żółtej. To centralny punkt w siatkówce oka, w którym jest najwięcej komórek światłoczułych, czyli fotoreceptorów, które odbierają wrażenia świetlne i barwne.
Istnieją dwie formy AMD – sucha oraz wysiękowa. Postać sucha, inaczej zwana zanikową, występuje najczęściej i obejmuje nawet 90 procent wszystkich przypadków zachorowań. Ma łagodniejszy przebieg i postępuje znacznie wolniej niż postać wysiękowa. Postęp choroby powoduje niszczenie komórek odpowiedzialnych za prawidłowe odbieranie wrażeń wzrokowych, co skutkuje pogorszeniem widzenia centralne. AMD objawia się zwłaszcza przy patrzeniu z bliska, oglądaniu szczegółów, pojawianiem się w polu widzenia plamek, które nie znikają po mrugnięciu, obraz staje się niewyraźny, rozmyty.
Postać wysiękowa – mokra – pojawia się dużo rzadziej, bo tylko w 10 procent przypadków, jednak jej przebieg jest dużo cięższy. Na dnie oka tworzą się przesięki i krwotoki, co może doprowadzić do powstania blizny, która uszkadza siatkówkę.
Bardzo ważnym czynnikiem ryzyka powstania AMD jest zaburzenie gospodarki lipidowej: wysoki poziom cholesterolu i trójglicerydów, a także nadciśnienie tętnicze i cukrzyca. Zła dieta i brak aktywności fizycznej też mają duże znaczenie dla rozwoju tej choroby. Dla prawidłowego funkcjonowania siatkówki oka ważne są luteina i zeaksantyna, które znajdują się głównie w brokułach, brukselce, botwinie, cykorii, rzeżusze, jarmużu i szpinaku.
Czy suche oko porwadzi do ślepoty?
Na zespół suchego oka cierpią głównie kobiety w okresie menopauzy. Jest on bowiem spowodowany zachwianą równowagą między estrogenami i progesteronem.
Zespół suchego oka jest dolegliwością, polegającą na niedostatecznym wydzielaniu łez, nadmiernym ich parowaniu z powierzchni oka lub zaburzeniach w składzie łez, na skutek czego czy wysychają, pieką, pojawia się światłowstręt, a rogówka i siatkówka wysycha. Choroba ta towarzyszy także niektórym chorobom autoimmunologicznym, dermatologicznym czy neurologicznym, może się pojawić po laserowej korekcji wad wzroku, a także jako następstwo długotrwałego zażywania różnych leków ( na przykład przeciwhistaminowych, przeciwarytmicznych, przeciwmigrenowych, przeciwdepresyjnych, obniżających ciśnienie krwi czy antykoncepcyjnych). Do występowania suchości oczu przyczynia się także palenie tytoniu..
Leczenie polega na przyjmowaniu kropli odbudowujących warstwę ochronną oka.
Nieuleczanle choroby wzroku
Tak, istnieją choroby wzroku, które obecnie uznawane są za nieuleczalne. Do najczęściej wymienianych należą zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) w zaawansowanej postaci, retinopatia barwnikowa czy zaawansowana jaskra. Te choroby prowadzą do nieodwracalnych zmian degeneracyjnych siatkówki lub nerwu wzrokowego, powodując stopniowe, trwałe pogarszanie się widzenia, które może skończyć się całkowitą ślepotą. Mimo intensywnych badań naukowych i rozwoju technologii medycznych nie udało się jeszcze opracować skutecznych metod leczenia, które mogłyby całkowicie zatrzymać lub cofnąć przebieg tych schorzeń.
Warto jednak zaznaczyć, że choć choroby te są na chwilę obecną nieuleczalne, medycyna oferuje metody spowalniające ich rozwój lub poprawiające jakość życia pacjentów. W przypadku jaskry kluczową rolę odgrywają leki obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe, które mogą znacznie wydłużyć czas dobrego widzenia. Dla pacjentów z AMD stosowane są różnego rodzaju terapie farmakologiczne, które ograniczają tempo utraty wzroku, a w przypadku retinopatii barwnikowej rozwijane są terapie genowe i implanty siatkówkowe, dające nadzieję na przyszłość. Obecnie kluczowe pozostają wczesna diagnostyka oraz regularna kontrola okulistyczna, które mogą istotnie wpłynąć na tempo rozwoju choroby i jakość życia pacjenta.
