Zaćma, zwana również kataraktą, jest wrodzoną lub nabytą degeneracyjną chorobą oczu. W jej procesie dochodzi do zmętnienia soczewki, co natomiast może prowadzić do trwałej ślepoty – jest ona bowiem najgroźniejszą z powikłań nieleczonej zaćmy.
Soczewka jest częścią gałki ocznej, znajdującą się między tęczówką a ciałem szklistym. Swoim kształtem przypomina przezroczysty i elastyczny krążek. Jej rolą jest to, by załamywać promienie świetlne i tworzyć tym samym obraz na siatkówce. Jednak najważniejszą jej funkcją jest umożliwienie ostrego widzenia rzeczy, które położone są w różnych odległościach. Jest to możliwe, ponieważ za sprawą soczewki zachodzi zjawisko akomodacji, czyli dostosowywania się oka podczas przenoszenia wzroku z bliższego na dalszy i z dalszego na bliższy plan. Podczas zaćmy dochodzi do powstawania plamek i zmętniałych obszarów na powierzchni soczewki, co stanowi utrudnienie w przenikaniu promieni słonecznych do siatkówki. Oznacza to zaburzenia ostrości wzroku. Wraz z postępowaniem choroby widzenie staje się coraz bardziej niewyraźne wskutek powstawania coraz większej ilości zmętnień.
Objawy katarakty – kiedy powinny zaniepokoić?
Zaćma jest chorobą o podstępnych początkach, nie ujawnia się nagle. Jej objawy rozwijają się długotrwale i stopniowo, z reguły przez wiele lat. Choroba może występować jedno lub dwustronnie. Jej przebieg zazwyczaj jest bezbolesny i postępuje powolnie, dlatego niekiedy ciężko jest ją zdiagnozować. Podczas łagodnej fazy katarakty mogą nie występować żadne objawy. W początkowej fazie tej przypadłości może ona przebiegać bezobjawowo, dlatego często pacjent nie ma pojęcia, iż jego oko zaczyna słabnąć. Jednak w miarę zwiększania się liczby plamek i zmętnień na soczewce, symptomy zaćmy zaczynają być coraz bardziej odczuwalne.
Jednym z pierwszych objawów są zaburzenia ostrości widzenia. Kłopotliwe staje się także patrzenie na miejsca emitujące światło (żarówki, neony, słońce, itp.). W polu widzenia mogą pojawiać się również małe plamki, a chory czuje się jakby patrzył przez brudną szybę. W zaawansowanej fazie zaćmy zauważa się błyskawiczne pogorszenie ostrości widzenia do tego stopnia, że chory może postrzegać wyłącznie kontury i zarysy przedmiotów oraz zmiany natężenia światła. Do najbardziej charakterystycznych symptomów zaćmy należą między innymi również zaburzenia w ocenie odległości, zez lub oczopląs, a co za tym idzie znaczne utrudnienie czynności życia codziennego. Wystąpienie jakiegokolwiek z tych objawów powinno skłonić chorego do udania się na wizytę do lekarza okulisty w celu zbadania wzroku i ewentualnego podjęcia leczenia.
Przyczyny zaćmy – czy można je zniwelować?
Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje zaćmy – wtórną i wrodzoną. Pierwsza z nich przychodzi z wiekiem. Może jednak być ona wynikiem guzów wewnątrzgałkowych. Zagrożone mogą być także osoby, które cierpią na atopowe zapalenie skóry, jaskrę dokonaną czy krótkowzroczność. Najczęstszą jednak przyczyną zaćmy jest podeszły wiek. Choroba ta dotyka głównie osoby po 60. roku życia. Dzieje się tak, ponieważ wraz z wiekiem soczewka staje się grubsza i cięższa, a także traci zdolność akomodacji. Inne rodzaje zaćmy nabytej mogą być następstwem:
- cukrzycy,
- zapalenia błony naczyniowej,
- zapalenia rogówki czy twardówki,
- urazu gałki ocznej,
- niedoczynności przytarczyc,
- wrodzonych chorób układu wzrokowego.
Katarakta może być także wrodzona. Wówczas istotną rolę grają tu czynniki takie jak:
- obciążenia genetyczne,
- schorzenia gałki ocznej,
- zakażenia okresu noworodkowego,
- zaburzenia metaboliczne,
- czynniki toksyczne działające na płód.
Katarakta wrodzona rozpoczyna się tuż po narodzinach dziecka. Może mieć podłoże genetyczne. Przyczyną mogą być również aberracje chromosomowe (na przykład zespół Downa). Wśród zaćm wrodzonych wyróżnia się kilka jej rodzajów: okołojądrowa (centrum widzenia jest najmniej zajęte), jądrowa (złe widzenie w jasnym oświetleniu), całkowita (brak rozwoju zdolności widzenia u dziecka), torebkowa przednia i tylna, biegunowa przednia i tylna oraz błoniasta.
Leczenie zaćmy – wyłącznie operacyjne?
Najczęściej wykorzystywaną metodą leczenia katarakty jest fakoemulsyfikacja. Jest to zabieg chirurgiczny, polegający na rozbiciu zmętniałej soczewki za pomocą fal ultradźwięków i wypłukaniu jej resztek z oka. Na miejsce zajętej chorobą soczewki wszczepia się nową. Przed przystąpieniem do zabiegu oko pacjenta zostaje odpowiednio przygotowane poprzez kilkukrotne zapuszczenie kropel, by znieczulić operowany obszar. W oku wykonuje się około trzymilimetrowe nacięcie, przez które chirurg wprowadza głowicę fakoemulsyfikatora. Wyprowadza się rozbitą soczewkę, a na jej miejsce wstawia się nową, odpowiednio dobraną do danego pacjenta soczewkę. Najczęściej zabieg trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Zaletami tej metody leczenia jest jej nieinwazyjność. Ta szybka i bezpieczna metoda niweluje ryzyko wystąpienia powikłań pooperacyjnych, ponieważ miejsce operacji nie wymaga zakładania szwów. Jest to krótki zabieg, po którym pacjent szybko wypisywany jest do domu – nawet tego samego dnia.
