Iniekcja, inaczej zwana zastrzykiem, jest wprowadzeniem do tkanki roztworu – najczęściej leków, hormonów lub witamin, przy użyciu strzykawki z igłą. Rozróżnia się różne rodzaje iniekcji, a mianowicie zastrzyki podskórne, śródskórne, domięśniowe oraz dożylne. Okazuje się jednak, że iniekcje stosowane są również w przypadku leczenia chorób okulistycznych.
Różnego rodzaju zastrzyki stosuje się w przypadku różnych dolegliwości. Iniekcje podskórne obejmują głównie zabiegi w okolicy ramion, brzucha, ud czy łopatek, gdzie podaje się najczęściej insulinę i heparynę drobnocząsteczkową. Taki rodzaj zastrzyku pacjenci są w stanie wykonać sobie samodzielnie, wprowadzając igłę pod kątem 45–90 stopni i podając maksymalnie 2 mililitry roztworu. Do samodzielnego wykonywania nie zaleca się już zastrzyków śródskórnych, ponieważ te stosuje się głównie podczas testów uczuleniowych i prób tuberkulinowych, podając maksymalnie 0,1 mililitra roztworu igłą pod kątem 5–10 stopni w okolice wewnętrznej części przedramienia od strony kciuka. Duże, dobrze ukrwione mięśnie, głównie mięsień pośladkowy średni, mięsień czworogłowy uda, mięsień trójgłowy ramienia, są miejscami do wykonywania zastrzyków domięśniowych. W trakcie wykonywania takich iniekcji igłę wprowadza się pod kątem 90 stopni i podaje się maksymalnie 8 mililitrów roztworu – głównie leków. Zastrzyki dożylne zaś wykonuje się w większe żyły w okolicach zgięcia łokciowego, nadgarstka czy grzbietowych części dłoni bądź stóp. Tutaj igłę wbija się w światło żyły i powoli dozuje się dowolną ilość roztworu. Każdorazowe wykonywanie zastrzyku niesie ze sobą pewne zagrożenia, wśród których najczęściej pojawia się zakażenie powstające wskutek wprowadzenia wraz z igłą do tkanki drobnoustrojów. Podczas wykonywania iniekcji domięśniowej może dojść do wprowadzenia leku do krwiobiegu bądź tkanki tłuszczowej i podskórnej, a także do uszkodzenia nerwu kulszowego podczas wbijania igły w mięsień pośladkowy wielki. Dożylne aplikowanie leku może skutkować powstaniem zatoru powietrznego.
Dużej wprawy wymaga również wykonywanie iniekcji w okolicy gałki ocznej. Iniekcja doszklistkowa to nic innego jak zastrzyk w oko. Stosuje się ją do leczenia różnych schorzeń narządu wzroku. Cały zabieg opiera się na wprowadzeniu strzykawki z igłą do wnętrza gałki ocznej i zaaplikowaniu odpowiedniej substancji czynnej, która działać ma w zwalczaniu różnych chorób – na przykład zwyrodnieniu siatkówki związanym z wiekiem (AMD), makulopatii cukrzycowej czy obrzęku plamki żółtej w przebiegu zakrzepu naczyń siatkówki.
Do leczenia chorób gałki ocznej stosowane są różne środki – krople czy maści do zewnętrznej aplikacji. Czasami jednak okazuje się, że podanie substancji leczniczej dokładnie tam, gdzie jest konieczna, nie jest możliwe. Stąd podaje się leki do wnętrza ciała szklistego bezpośrednio – za pomocą strzykawki z igłą. Do takiego leczenia stosuje się substancje przeciwdziałające rozrostowi naczyń krwionośnych czy leki stosowane w przypadku zakażeń.
Jak wygląda iniekcja doszklistkowa?
Zastrzyk bezpośrednio do gałki ocznej jest prosty do wykonania i bezbolesny dla pacjenta. Musi go jednak wykonywać wykwalifikowany lekarz w asyście pielęgniarki z zachowaniem zasad higieny i bezpieczeństwa – w maseczce i rękawiczkach. Odbywa się on w warunkach ambulatoryjnych – w sali zabiegowej. Sam zastrzyk nie trwa długo – do 2 minut, jednak o wiele dłużej trwają przygotowania pacjenta do wykonania takiego zabiegu. Na oko pacjenta zakładana jest specjalna sterylna rozwórka, która ma na celu zapobieganie mruganiu powiek. Zapuszczane są mu krople rozszerzające źrenice oraz substancje znieczulające miejscowe – najczęściej w postaci kropel. Po zdezynfekowaniu worka spojówkowego poprzez przepłukanie roztworem powidonu jodyny dokonuje się iniekcji doszklistkowej przy pomocy bardzo cienkiej igły wbijanej do komory ciała szklistego. Po wstrzyknięciu roztworu pacjent jest badany przez lekarza, zakłada mu się sterylny opatrunek i zaraz po tym może on opuścić gabinet zabiegowy.
Ważne jest, by po zastrzyku dbać o higienę oka oraz stosować krople antybiotykowe zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego. Najczęściej iniekcje doszklistkowe stosuje się w seriach – kilka lub kilkanaście zastrzyków w konkretnych odstępach czasowych – minimum raz w miesiącu. Jednak o ich liczbie i częstotliwości decyduje lekarz prowadzący na podstawie badań OCT i angiografii fluoresceinowej. Po zabiegu należy przed kilka dni zakraplać do oka antybiotyk oraz nosić opatrunek. Przez ten czas oko może być lekko zaczerwienione i bardziej wrażliwe niż zazwyczaj.
Kiedy stosuje się iniekcje doszklistkowe?
W przypadku leczenia chorób gałek ocznych za pomocą maści i kropel lekarstwa te nie osiągają w gałce ocznej takiego stężenia jak w przypadku wykonania iniekcji doszklistkowej. Taką drogą podawane są różnorodne leki, jak na przykład bevacizumab, ranibizumab oraz pegaptanib stosowane do powstrzymywania naczyniowego czynnika wzrostu śródbłonka, gancyklowir i foskarnet stosowane przeciwwirusowo, różne antybiotyki i sterydy. Wykonywanie iniekcji doszklistkowych zaleca się u chorych na:
- Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem, tak zwane AMD w postaci wysiękowej,
- Retinopatię cukrzycową,
- Zapalenie błony naczyniowej oka,
- Obrzęk plamki żółtej w przebiegu zablokowania przepływu krwi w naczyniach żylnych siatkówki,
- Zakażenia wnętrza gałki ocznej,
- Choroby nowotworowe.
Głównym celem podawania leków taką drogą jest osiągnięcie u chorego poprawy widzenia lub zapobieganie pogorszania się wzroku. W przypadku zakażenia w obrębie gałki ocznej iniekcje są stosowane po to, by dotrzeć lekiem jak najbliżej ogniska infekcji.
Leczenie AMD za pomocą iniekcji
Jednym z częściej występujących przypadków do leczenia drogą iniekcyjną jest zachorowanie na AMD, czyli zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (wysiękowe). Do leczenia AMD wykorzystuje się leki hamujące powstawanie patologicznych naczyń krwionośnych w obrębie gałki ocznej, co jest gwarantem zahamowania bądź przynajmniej spowolnienia postępu choroby. Terapia najczęściej obejmuje serie kilku zastrzyków w odpowiednich odstępach czasu. Przed przystąpieniem do terapii należy jednak wykonać szereg badań. Pacjent zostaje skierowany na wykonanie badania okulistycznego z oceną ostrości wzroku, badania OCT, czyli optycznej koherencyjnej tomografii, a także fotografii dna oka oraz angiografii fluorosceinowej lub angio–OCT. Dopiero po otrzymaniu wyników i ich interpretacji przez lekarza pacjent może przystąpić do leczenia.
Wyróżnia się również szereg wskazań do podjęcia takiego leczenia. Wśród tych kluczowych znajdują się: aktywna neowaskularyzacja naczyniówki (CNV) w przebiegu AMD właśnie, ale także obrzęk plamki w przebiegu cukrzycy czy po zakrzepach żyły środkowej siatkówki. Dodatkowo wylicza się również proliferacyjną retinopatię cukrzycową oraz jaskrę neowaskularną. Do leczenia chorób związanych z nieprawidłowościami we wzroście naczyń krwionośnych wykorzystuje się preparaty anty–VEGF. Skrótem tym określa się czynnik wzrostu nieprawidłowych naczyń krwionośnych, a jego poziom jest zbyt wysoki u osób chorujących na AMD. Stosowanie preparatów anty–VEGF blokuje ten czynnik na zawsze.
Reakcje niepożądane
Terapia opierająca się na iniekcjach doszklistkowych jest stosunkowo bezpieczna i bezbolesna dla pacjenta. Mimo to, jak każdy zabieg w obrębie ludzkiego ciała, niesie ze sobą pewne ryzyko powikłań. Podaje się, że występują one u około 30% pacjentów. Najczęściej jest to zwyczajne lekkie podrażnienie oka – jego zaczerwienienie i nadwrażliwość. W miejscu podania iniekcji zdarza się również wystąpienie nastrzyknięcia spojówki. Co więcej, u niektórych pacjentów może pojawić się wzrost ciśnienia ocznego – zwłaszcza wtedy, kiedy zastosowano u nich inhibitory VEGF. U niecałych 2% osób pojawia się zapalenie błony naczyniowej przedniego lub tylnego odcinka oka – głównie po podaniu bevacizumabu oraz ranibizumabu, zaś u jedynie 0,5% leczonych pojawia się zapalenie wnętrza gałki ocznej. Bardzo rzadko zdarza się też zapalenie pseudoinfekcyjne (0,1%) oraz zapalenie bakteryjne (0,3), a także znaczne pogorszenie jakości widzenia. U części osób może pojawić się także rozwój lub progresja zaćmy (głównie jatrogennej), a także niewydolność nerek, udar mózgu czy zawał serca (najczęściej w przebiegu cukrzycy). Ogólnie rzecz biorąc, odsetek poważnych powikłań po terapii drogą iniekcji doszklistkowej jest stosunkowo niewielki.
