Jaskra jest chorobą oczu kojarzącą się głównie z przypadłością dorosłych – najczęściej starszych osób. Jednak okazuje się, że może pojawić się także w młodym organizmie. Jaskra młodzieńcza – bo o niej mowa, jest schorzeniem, którego objawy wbrew pozorom nie są charakterystyczne, dlatego ciężko je wychwycić.
Stwierdzanych przypadków jaskry młodzieńczej jest coraz więcej. Może mieć to związek z rozwojem krótkowzroczności, która jest jednym z istotniejszych czynników rozwoju jaskry – zwłaszcza u młodych pacjentów. Jakie są przyczyny zachorowań? Czy istnieją czynniki potęgujące ryzyko zapadnięcia na jaskrę? Jak wygląda leczenie choroby oczu?
Czym jest jaskra?
Jaskra młodzieńcza należy do grupy jaskry pierwotnej otwartego kąta (POAG) i stanowi niecały 1% wszystkich przypadków jaskry. Według klasyfikacji Europejskiego Towarzystwa Jaskrowego jaskra występująca u dzieci do 3. roku życia to jaskra wrodzona, między 3. i 10. rokiem - to jaskra dziecięca, a od 10. do 35. roku życia - to właśnie jaskra młodzieńcza. Z kolei jaskra diagnozowana po 35. roku życia to jaskra pierwotna. Istotą choroby jest wzrost ciśnienia śródgałkowego, co w przypadku nieleczenia prowadzi w szybkim tempie do uszkodzenia nerwu wzrokowego i znacznego pogorszenia ostrości wzroku. Patomechanizm wykazuje zmniejszony odpływ cieczy wodnistej z powodu anomalii przedniego odcinka gałki ocznej. Jednak obecnie wiadomo, że istotą jaskry młodzieńczej i jaskry pierwotnej otwartego kąta nie jest wartość ciśnienia śródgałkowego, a stopień postępu neuropatii wzrokowej, której wyrazem są charakterystyczne zmiany morfologiczne głowy nerwu wzrokowego prowadzące do powstania ubytków w polu widzenia.
Przyczyny zachorowań na jaskrę
Przyczyny rozwoju jaskry młodzieńczej nie są do końca poznane. Badanie nad etiologią tego schorzenia są nadal są prowadzone. Wiadomo jedynie, że w jej przebiegu dochodzi do zmniejszonego odpływu cieczy wodnistej z powodu anomalii przedniego odcinka gałki ocznej, co powoduje wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego. Następstwem takiego stanu jest uszkodzenie i zanik nerwów wzrokowych, a to z kolei może prowadzić do trwałej ślepoty.
Okazuje się, że największe znaczenie w rozwoju jaskry młodzieńczej jest genetyka. W około 20% przypadków na powstanie jaskry młodzieńczej mają wpływ rodzinne uwarunkowania. Gen odpowiedzialny za wystąpienie tego rodzaju jaskry - GLC1A - występuje na chromosomie 1 i dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący. Innym – równie ważnym czynnikiem ryzyka jest krótkowzroczność, która jest silnie związana z jaskrą młodzieńczą.
Objawy jaskry
Jaskra młodzieńcza zwykle przebiega bezobjawowo. Dodatkowo czasem tylko pojawiają się:
- bóle głowy i oczu,
- okresowe zaburzenia widzenia, np. przymglenia,
- przewlekłe, trudno poddające się leczeniu zapalenie spojówek.
Dodatkowo może też występować brak apetytu oraz zmiany w zachowaniu. Objawem towarzyszącym często jest zespół naczynioskurczowy (zimne dłonie i stopy) oraz podatność na stres. Niektórzy badacze donoszą o związku jaskry młodzieńczej z psychozą maniakalno-depresyjną.
Diagnoza i leczenie jaskry
W przypadku podejrzenia jaskry wykonuje się konkretnie zlecone badania. Wśród nich znajdują się pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego pneumotonometrem i metodą aplanacyjną, a także badanie dna oka i gonioskopia (badanie kąta przesączania) z użyciem trójlustra Goldmanna lub laserowej tomografii AS-OCT. Lekarze dodatkowo zlecają wykonanie komputerowego badania pola widzenia FDT, tomograficznej oceny nerwu wzrokowego HRT, polarymetrii warstwy włókien nerwowych GDx oraz tomografii warstwy komórek zwojowych GCL / GCC i optycznej tomografii nerwu wzrokowego OCT i pomiar grubości rogówki (pachymetria). Poza tym w jaskrze młodzieńczej gałka oczna badana palpacyjnie (dotykana palcami) może być twarda.
Niestety, choroba rzadko daje jakiekolwiek objawy, dlatego jest też trudna do zdiagnozowania i często rozpoznawana jest podczas przypadkowych badań bądź związanych z innym schorzeniem. Pierwszym etapem w leczeniu jaskry zwykle jest leczenie farmakologiczne w postaci kropli do oczu, których zadaniem jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego i poprawienie ukrwienia nerwu wzrokowego. Niestety, jaskra młodzieńcza często jest oporna na takie leczenie, w związku z czym zaleca się leczenie operacyjne, które ma na celu udrożnienie drogi odpływu cieczy z oka. Tutaj wymienia się procedury takie jak goniotomia, trabekulektomia czy zabiegi laserowego leczenia jaskry.
