Kiedy najlepiej operować zaćmę?

Choć operacja zaćmy jest jednym z najczęściej przeprowadzanych zabiegów okulistycznych na świecie, u wielu pacjentów pojawia się kluczowe pytanie: kiedy najlepiej operować zaćmę? Odpowiedź nie jest jednoznaczna i zależy głównie od indywidualnego stanu pacjenta i stopnia zaawansowania choroby.

Czynniki decydujące o terminie operacji zaćmy

Decyzja o terminie operacji zaćmy (fakoemulsyfikacji z wszczepieniem sztucznej soczewki) powinna być podjęta wspólnie przez pacjenta i doświadczonego okulistę. W przeciwieństwie do dawnych praktyk, nie czeka się już na "dojrzałość" zaćmy, ale kluczowe są subiektywne odczucia i potrzeby pacjenta.

Oto główne czynniki, które są brane pod uwagę przy ustalaniu optymalnego momentu na usuwanie zaćmy:

• poczucie utraty jakości życia – to najważniejszy wskaźnik. Jeśli problemy ze wzrokiem, takie jak zamazane widzenie, trudności z czytaniem, prowadzeniem samochodu (szczególnie w nocy z powodu oślepiającego światła) czy rozpoznawaniem twarzy, zaczynają negatywnie wpływać na codzienne czynności i niezależność, jest to sygnał, że nadszedł właściwy czas
• stopień zaawansowania zmętnienia soczewki – choć subiektywne odczucia są kluczowe, lekarz ocenia również obiektywny stan soczewki. Nowoczesne metody diagnostyczne pozwalają precyzyjnie określić, jak bardzo zaćma utrudnia pacjentowi widzenie
• wpływ zaćmy na inne schorzenia oczu – czasem operacja zaćmy jest konieczna wcześniej, aby umożliwić leczenie innych chorób, np. jaskry lub zmian w siatkówce. Stwardniała soczewka może uniemożliwić okuliście precyzyjną ocenę dna oka
• wiek pacjenta i ogólny stan zdrowia – wiek sam w sobie nie jest przeciwwskazaniem, ale ogólny stan zdrowia pacjenta ma wpływ na przebieg i bezpieczeństwo zabiegu. Wszelkie współistniejące choroby przewlekłe powinny znajdować się pod kontrolą specjalisty.

Objawy zaćmy

Wczesne rozpoznanie objawów i konsultacja z okulistą są kluczowe. Nie należy zwlekać z wizytą, jeśli zauważasz u siebie któreś z poniższych symptomów. Pamiętaj, że zaćma rozwija się powoli i początkowo objawy mogą być mylone ze zwykłym pogorszeniem wzroku związanym z wiekiem.

Warto zwrócić uwagę na kilka charakterystycznych sygnałów, które wskazują, że usuwanie zaćmy może być już nieuniknione:

• zamglony lub niewyraźny wzrok – jest to najczęstszy objaw, często opisywany jako patrzenie przez brudną szybę lub mgłę
• trudności z widzeniem w słabym oświetleniu – wymagana jest coraz większa ilość światła do czytania czy wykonywania precyzyjnych czynności
• nadmierna wrażliwość na światło i oślepienie – szczególnie uciążliwe podczas jazdy samochodem nocą, kiedy światła nadjeżdżających pojazdów powodują silny dyskomfort
• pogorszenie widzenia kolorów – kolory wydają się bledsze lub żółtawe, co jest efektem żółknięcia zmętniałej soczewki
• częsta konieczność zmiany okularów – pomimo regularnych wizyt u optyka i zmiany szkieł, ostrość wzroku szybko się pogarsza
• widzenie podwójne w jednym oku (diplopia monokularna) – wynika z nieregularnego zmętnienia soczewki.

Ryzyko odwlekania operacji

W przeszłości okuliści zalecali czekanie, aż zaćma będzie zaawansowana (dojrzała). Dziś, dzięki rozwojowi technologii fakoemulsyfikacji zaćmy (metoda ultradźwiękowa), zabieg jest bezpieczniejszy i szybszy, gdy zaćma jest jeszcze umiarkowana. Długotrwałe odwlekanie operacji zaćmy może prowadzić do niepożądanych komplikacji.

Zwlekanie z usuwaniem zaćmy do momentu jej "przejrzenia" zwiększa ryzyko i trudność przeprowadzenia zabiegu:

• twardnienie i zagęszczenie soczewki – im twardsza soczewka, tym więcej energii ultradźwiękowej wymaga jej rozbicie podczas fakoemulsyfikacji, co zwiększa ryzyko uszkodzenia innych struktur oka i wydłuża czas rekonwalescencji
• wyższe ryzyko powikłań śródoperacyjnych – dojrzałe zaćmy są trudniejsze w usunięciu, co może zwiększać ryzyko pęknięcia torebki soczewki
• wpływ na ciśnienie w oku – w skrajnych przypadkach bardzo zaawansowana zaćma może prowadzić do jaskry wtórnej (fakomorficznej), co jest stanem nagłym wymagającym natychmiastowej interwencji
• dłuższa rekonwalescencja – oko po usunięciu dojrzałej zaćmy jest bardziej obciążone i potrzebuje więcej czasu na powrót do pełnej sprawności.

Konsultacja z lekarzem okulistą

Podsumowując, optymalny czas na operację zaćmy to moment, w którym pogorszenie widzenia staje się na tyle znaczące, że zaczyna istotnie przeszkadzać w codziennym życiu i obniżać jego jakość, ale jednocześnie zanim zaćma stanie się ekstremalnie twarda.

• zaćma nie musi być "dojrzała" do operacji zaćmy; liczy się upośledzenie wzroku
• kluczowym momentem jest odczucie pacjenta, że widzenie przeszkadza mu w wykonywaniu pracy, hobby czy prowadzeniu samochodu
• nie należy zwlekać, ponieważ usuwanie zaćmy we wczesnym stadium zaawansowania jest bezpieczniejsze i szybsze.

Tylko kompleksowe badanie okulistyczne może przesądzić ostatecznie, czy nadszedł odpowiedni moment na zabieg. Jeśli masz wątpliwości, skonsultuj się z lekarzem, który doradzi Ci najlepszy plan leczenia.