Operacja zaćmy – ile trwa i na czym polega?

Operacja zaćmy to jeden z najczęściej wykonywanych zabiegów okulistycznych. Zabiegowi poddają się przede wszystkim starsze osoby – to schorzenie jest bowiem związane z przemianami zachodzącymi w organizmie z upływem lat. Soczewka oka staje się zmętniała, a w wyniku tego obraz powstający na siatkówce jest zniekształcony. Charakterystyczne dla zaćmy jest pogarszające się widzenie przy dużym nasłonecznieniu lub w bardzo mocno oświetlonych pomieszczeniach, a także po zmroku. Powoduje to spory dyskomfort, więc warto już przy pierwszych objawach wybrać się do lekarza – wczesna diagnoza pozwoli na skuteczne wyleczenie tej dolegliwości, zaś zbyt długie zwlekanie może doprowadzić nawet do utraty wzroku.

Leczenie zaćmy – czy tylko operacja?

W pierwszych etapach choroby można stosować krople do oczu, które spowalniają proces mętnienia soczewki. Jednak ostatecznie i tak trzeba wykonać zabieg, polegający na usunięciu soczewki i wszczepieniu nowej.

Przed zabiegiem zaćmy – kwalifikacja i przeciwwskazania

Operację zaćmy poprzedza zazwyczaj szereg podstawowych badań ogólnych (jak np. badanie krwi i moczu, EKG) oraz badanie kwalifikacyjne przeprowadzane przez okulistę. Niewskazane jest przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych bezpośrednio przed zabiegiem, dlatego trzeba skonsultować się w tej kwestii z odpowiednim specjalistą co najmniej kilka dni wcześniej. Poza tym na zabieg przychodzimy na czczo. Ważne jest też, aby w dniu operacji nie nakładać na twarz kremu ani tym bardziej makijażu.

Kwalifikacja do zabiegu zaćmy ma na celu również wykluczenie przeciwwskazań, do których należą m.in.:

• zwyrodnienie plamki żółtej (w zaawansowanym stadium),
• jaskra,
• odwarstwienie siatkówki,
• zawał serca przebyty w ciągu ostatnich kilku miesięcy,
• niewydolność krążeniowo-oddechowa,
• infekcje oka,
• zapalenie spojówek,
• niedrożny kanalik łzowy,
• nieprawidłowości dotyczące powiek (niedomykalność, podwinięcie powieki górnej lub dolnej).

Dopiero mając pewność, że nie ma żadnych istotnych przeciwwskazań, zarówno okulistycznych, jak i tych dotyczących ogólnego stanu zdrowia, można przystąpić do zabiegu.

Na czym polega zabieg zaćmy?

Przygotowując się do zabiegu, warto dowiedzieć się, jak wygląda operacja zaćmy oka i ile trwa – dzięki takim podstawowym informacjom możemy nieco zminimalizować stres, który zazwyczaj towarzyszy procedurom medycznym. Operacja zaćmy oka, czyli fakoemulsyfikacja, nie jest bolesną ani długotrwałą procedurą: polega na laserowym usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepieniu nowej. Sam zabieg trwa około kilkunastu minut (maksymalnie pół godziny) i jest przeprowadzany jedynie przy znieczuleniu miejscowym (krople do oczu), bez narkozy. Pacjent nie musi przebywać w szpitalu ani przed operacją, ani po jej zakończeniu – tego samego dnia można udać się do domu.

Przebieg operacji zaćmy

Na początku pacjent jest przygotowywany do zabiegu: do operowanego oka zapuszcza się krople znieczulające i zaś na powieki zakłada się specjalny rozwieracz, który chroni przed przypadkowym, mimowolnym zamknięciem oka w trakcie naświetlania laserem. Następnie wykonuje się niewielkie nacięcie brzegu rogówki (ok.2-3 mm), które otwiera dostęp do oka dla głowicy laserowej. Kluczowym elementem zabiegu jest rozbicie zmętniałej soczewki przy pomocy ultradźwięków. Kiedy soczewka zostanie już rozbita na cząstki, jest usuwana, aby torebka soczewki była perfekcyjnie oczyszczona i przygotowana do przyjęcia nowego elementu.

Kolejny krok to wszczepienie syntetycznej soczewki, która musi być dobrana do potrzeb danego pacjenta. Na początku nowa soczewka jest „zwinięta” – dopiero po umieszczeniu we właściwym miejscu rozwija się i może zaadaptować się do oka. Bardzo istotny jest tu zarówno dobór odpowiedniej soczewki, jak też maksymalna precyzja chirurga wykonującego zabieg – jeżeli bowiem soczewka nie zostanie zamocowana we właściwym miejscu i w prawidłowy sposób, efekty zabiegu mogą być mało satysfakcjonujące. Dlatego duże znaczenie ma wybór doświadczonego specjalisty.

Soczewka syntetyczna, która zastępuje naturalną, może być jedno- dwu- lub nawet wieloogniskowa. Soczewki jednoogniskowe to podstawowa opcja, która umożliwia prawidłowe widzenie z daleka. Decydując się na taki model, trzeba jednak liczyć się z tym, że możemy wciąż potrzebować okularów do czytania czy do korzystania z komputera. Aby tego uniknąć, lepiej wybrać soczewki dwuogniskowe, które zapewniają dobrą jakość widzenia zarówno z dużych, jak i małych odległości. Natomiast „sokoli wzrok” zapewni nam soczewka asferyczna wieloogniskowa, zwana też multifokalną. Dodatkowo podczas operacji zaćmy można skorygować astygmatyzm – w takim wypadku najlepszym rozwiązaniem jest soczewka toryczna. Niektóre rodzaje soczewek są również wyposażone w filtry UV, które skutecznie chronią nasz wzrok przed szkodliwym działaniem promieniowania słonecznego. Jeżeli natomiast dużo czasu spędzamy przed monitorem lub przy sztucznym świetle, wówczas dobrą opcją są soczewki z filtrem światła niebieskiego.

Operacja zaćmy oka nie wymaga zakładania szwów – nacięcie jest na tyle małe, że bez problemu zagoi się samo. Wystarczy zewnętrzny opatrunek, który później możemy samodzielnie zdjąć. Po zabiegu konieczne są również badania kontrolne, aby upewnić się, że rezultaty są pozytywne i oko nie jest zagrożone powikłaniami. Z reguły takie badania wykonuje się w następnego dnia po operacji zaćmy oraz po 14 dniach.

Czy mogą wystąpić powikłania po operacji zaćmy oka?

Ryzyko wystąpienia powikłań po operacji zaćmy jest znikome – szacuje się, że to jedynie 1-2% spośród wszystkich zabiegów na świecie. Najczęstszą przyczyną powikłań jest zbyt późna diagnoza. Jeżeli zaćma zostanie wykryta już w zaawansowanym stadium, soczewka może być już na tyle zmętniała, że dokładne wykonanie wszystkich badań kwalifikacyjnych będzie znacznie utrudnione, a niekiedy wręcz niemożliwe. Soczewka objęta chorobą może być również stwardniała, przez co jej rozbicie ultradźwiękami będzie trudniejsze – czas trwania zabiegu może się wówczas wydłużać, co również niekorzystnie wpływa na późniejszą kondycję oka.

Do bardziej uciążliwych powikłań należą infekcje wewnątrzgałkowe, powodujące opuchliznę, ropienie i zaczerwienienie oka, a także ból i tymczasową utratę ostrości widzenia. W takiej sytuacji należy jak najszybciej zacząć stosować przepisane przez okulistę krople z antybiotykiem.

Największe ryzyko powikłań występuje w pierwszych tygodniach po zabiegu. Mogą wówczas pojawić się takie dolegliwości, jak np.:

• wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe,
• zaćma wtórna,
• przemieszczenie się wszczepionej sztucznej soczewki.

Kluczowe znaczenie ma zatem dobra opieka lekarska i przestrzeganie zaleceń bezpośrednio po zabiegu.

Po operacji zaćmy

Często pojawia się pytanie ile trwa pobyt w szpitalu po operacji zaćmy oka. Choć zabieg usunięcia zaćmy nie wymaga pozostawania w szpitalu i teoretycznie możemy od razu „wrócić do życia”, to jednak należy pamiętać o zachowaniu szczególnej ostrożności w okresie rekonwalescencji. Niezbędne jest regularne stosowanie kropli do oczu oraz wizyty kontrolne. Przez pierwsze tygodnie musimy unikać nadmiernego wysiłku fizycznego, schylania się, podnoszenia zbyt dużych ciężarów oraz zbyt szybkich ruchów głową. Niewskazane jest także prowadzenie samochodu po operacji zaćmy – musimy zaczekać z tym, aż oko całkowicie się zagoi i zregeneruje, a syntetyczna soczewka całkowicie się przyjmie i „zadomowi”. Z prowadzeniem auta najlepiej więc zaczekać co najmniej 2-3 tygodnie lub dłużej, jeżeli zaleci nam to lekarz prowadzący. Bardzo ważny jest również sen: nie śpimy na boku, na noc zakładamy specjalną osłonę na oko i oczywiście zapewniamy sobie wystarczającą ilość snu. Choć oko w pierwszych dniach może nieco piec lub swędzieć, nie można go pocierać – to także wpłynęłoby niekorzystnie na rezultat zabiegu.

Mimo że zabieg usunięcia zaćmy oka najczęściej przeprowadza się u osób w podeszłym wieku, będących już na emeryturze, to jednak zdarzają się pytania o to, kiedy można wrócić do pracy po operacji zaćmy. Na to pytanie właściwie nie da się udzielić jednoznacznej odpowiedzi: wiele zależy od tego, jak oko reaguje na sztuczną soczewkę, w jakim tempie postępuje regeneracja, a także – jaką pracę wykonujemy. Jeżeli jest to praca fizyczna, w której jesteśmy narażeni na szkodliwe czynniki zewnętrzne, które utrudniałyby proces rekonwalescencji, wówczas z powrotem do pracy w pełnym wymiarze należy zaczekać ok. 2-3 miesiące. Natomiast do pracy typowo biurowej lub niewymagającej dużego wysiłku fizycznego można wrócić już po około 10-14 dniach, przy czym na początku warto jednak zachować pewien umiar i nie męczyć oczu.

Podsumowując, stosowanie się do zaleceń lekarskich i prawidłowe dbanie o higienę oka po operacji zaćmy pozwoli nam uniknąć powikłań, przyspieszyć regenerację oka i cieszyć się efektami zabiegu.

Najczęściej zadawane pytanie w kontekście operacji zaćmy

Co to jest zaćma?

Zaćma to choroba polegająca na postępującym zmętnieniu soczewki znajdującej się wewnątrz oka. Zwykle przezroczysta soczewka traci swoją przejrzystość, co uniemożliwia prawidłowe dotarcie światła do siatkówki. Jest to najczęstsza przyczyna odwracalnej ślepoty na świecie. Proces ten prowadzi do stopniowego i bezbolesnego pogorszenia ostrości widzenia. W zaawansowanym stadium powoduje utratę wzroku.

Jakie są objawy zaćmy?

Głównym objawem jest stopniowe obniżenie ostrości wzroku, niemożliwe do skorygowania okularami. Pacjenci często skarżą się na widzenie jak przez brudną szybę lub mgłę, a kolory wydają się wyblakłe. Może pojawić się nadwrażliwość na światło (olśnienie) oraz efekt poświaty lub aureoli wokół jego źródeł.

Co powoduje zaćmę?

Najczęstszą przyczyną jest naturalny proces starzenia się organizmu (zaćma starcza), który dotyczy większości osób po 60. roku życia. Inne przyczyny to cukrzyca, długotrwałe stosowanie niektórych leków (np. sterydów) lub urazy oka. Zaćma może być także wadą wrodzoną lub powikłaniem innych chorób oczu (np. wysokiej krótkowzroczności). Ekspozycja na promieniowanie UV może przyspieszać jej rozwój.

Czy zaćma może prowadzić do ślepoty?

Tak, nieleczona zaćma może być przyczyną utraty wzroku. Zmętniała soczewka całkowicie blokuje dopływ światła do siatkówki, prowadząc do funkcjonalnej ślepoty. Ponadto, w bardzo zaawansowanym stadium, zaćma może ulec obrzmieniu, co czasem prowadzi do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego i rozwoju jaskry wtórnej. Na szczęście, po usunięciu zaćmy wzrok wraca.

Czy można zapobiec zaćmie?

Całkowite zapobieganie zaćmie starczej nie jest możliwe, ponieważ jest ona elementem naturalnego procesu starzenia. Można jednak spowolnić jej rozwój, chroniąc oczy przed promieniowaniem UV (nosząc okulary przeciwsłoneczne z filtrem). Ważna jest też kontrola chorób ogólnoustrojowych, takich jak cukrzyca. Nie ma dowodów na to, że jakiekolwiek krople do oczu lub suplementy skutecznie leczą zaćmę.

Czym zaćma różni się od jaskry?

Zaćma to choroba soczewki oka, a jaskra to choroba nerwu wzrokowego. Zaćma prowadzi do zamglenia widzenia, a jedyną metodą jej leczenia jest operacja usunięcia soczewki. Jaskra jest najczęściej związana z podwyższonym ciśnieniem w oku, które uszkadza nerw wzrokowy, prowadząc do nieodwracalnej utraty pola widzenia. Zaćmę można wyleczyć, uszkodzenia spowodowane jaskrą są niestety trwałe.

Czy zaćmę można leczyć lekami lub okularami?

Nie, zaćmy nie można wyleczyć ani cofnąć za pomocą leków, kropli czy okularów. Szkła mogą jedynie tymczasowo pomóc w początkowym stadium choroby, ale wraz z jej postępem przestają być skuteczne. Jedyną i ostateczną metodą leczenia zaćmy jest zabieg chirurgiczny. Żadne dostępne w aptece preparaty nie są w stanie przywrócić przezroczystości zmętniałej soczewce.

Jak skutecznie wyleczyć zaćmę?

Jedyną skuteczną metodą jest operacja chirurgiczna (fakoemulsyfikacja). Polega ona na usunięciu zmętniałej naturalnej soczewki oka za pomocą ultradźwięków (przez bardzo małe nacięcie). W miejsce usuniętej soczewki wszczepia się sztuczną, trwałą soczewkę wewnątrzgałkową (IOL). Jest to szybki, bezpieczny i rutynowo wykonywany zabieg.

Kiedy jest najlepszy czas na operację zaćmy?

Nie czeka się już aż zaćma "dojrzeje". Najlepszy czas na operację jest wtedy, gdy pogorszenie wzroku zaczyna istotnie utrudniać codzienne funkcjonowanie. Im wcześniej zaćma zostanie usunięta, tym mniejsze ryzyko komplikacji podczas zabiegu. W przypadku bardzo zaawansowanej zaćmy operacja jest trudniejsza.

Jakie są kryteria kwalifikacji do zabiegu usunięcia zaćmy?

Głównym kryterium jest znaczące obniżenie ostrości wzroku, które nie pozwala pacjentowi na normalne funkcjonowanie (np. prowadzenie samochodu, czytanie). Lekarz ocenia stopień zaawansowania zmętnienia soczewki oraz stan ogólny pacjenta. W Polsce, w przypadku leczenia na NFZ, obowiązuje określony poziom ostrości wzroku niezbędny do refundacji. Ostateczną decyzję o kwalifikacji podejmuje lekarz okulista.

Czy zaćmę można operować na NFZ?

Tak, operacja zaćmy jest finansowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia. W ramach NFZ wszczepiane są standardowe soczewki jednoogniskowe, co zazwyczaj oznacza konieczność używania okularów do bliży (czytania). Niestety, czas oczekiwania na zabieg w ramach NFZ może być długi. Istnieje możliwość skorzystania z opieki prywatnej, gdzie dostęp do zabiegu jest szybszy.

Czy warto dopłacać do soczewek premium?

Warto rozważyć soczewki premium (np. toryczne, wieloogniskowe), jeśli pacjent chce skorygować inne wady wzroku (jak astygmatyzm lub presbiopię) podczas tej samej operacji. Soczewki te mogą pomóc w uwolnieniu się od okularów do dali, a w przypadku wieloogniskowych, również tych do czytania. Wybór soczewki jest bardzo indywidualny i powinien być dokładnie omówiony z chirurgiem. Koszt wszczepienia soczewek premium nie jest refundowany przez NFZ.

Na czym polega operacja zaćmy?

Operacja jest rutynowym zabiegiem, trwającym zazwyczaj około 15-20 minut. Chirurg wykonuje małe nacięcie i wprowadza sondę, która za pomocą ultradźwięków (fakoemulsyfikacja) rozbija zmętniałą soczewkę. Następnie jej resztki są odsysane. Na koniec w miejsce naturalnej soczewki wszczepiana jest elastyczna, zwinięta sztuczna soczewka.

Czy operacja zaćmy boli?

Operacja jest bezbolesna, ponieważ odbywa się w znieczuleniu miejscowym. Najczęściej stosuje się znieczulenie za pomocą kropli. Pacjent jest przytomny, słyszy dźwięki i może widzieć światła, ale nie czuje bólu operowanego oka. Może odczuwać jedynie delikatny dotyk lub ucisk w jego okolicy.

Ile trwa zabieg usuwania zaćmy?

Sam zabieg usunięcia zaćmy metodą fakoemulsyfikacji trwa zazwyczaj od 10 do 20 minut. Cały pobyt pacjenta w klinice jest jednak dłuższy, obejmuje przygotowanie i kilkugodzinną obserwację po zabiegu. Zazwyczaj operację wykonuje się w trybie ambulatoryjnym (chirurgia jednego dnia), bez konieczności pozostawania na noc w szpitalu.

Jak należy się przygotować do operacji zaćmy?

Przed operacją należy wykonać zalecone badania laboratoryjne (np. morfologia, EKG, poziom cukru), aby ocenić ogólny stan zdrowia. W dniu zabiegu trzeba być na czczo (lub stosować się do indywidualnych zaleceń). Konieczne jest również stosowanie kropli zaleconych przez lekarza dzień wcześniej lub rano. Należy zgłosić się do kliniki bez makijażu i biżuterii.

Czy zabieg jest bezpieczny?

Operacja usunięcia zaćmy jest uznawana za jeden z najbezpieczniejszych i najczęściej wykonywanych zabiegów chirurgicznych na świecie. Ryzyko poważnych powikłań jest bardzo niskie, ale jak przy każdym zabiegu, nie można go całkowicie wykluczyć. Poważne, lecz rzadkie powikłania obejmują infekcje, krwawienia, czy wzrost ciśnienia w oku. Przed zabiegiem lekarz omawia z pacjentem potencjalne ryzyko.

Czy po operacji zaćma może powrócić?

Nie, wszczepiona sztuczna soczewka nie może ponownie zmętnieć. Jednak u części pacjentów (nawet kilka lat po zabiegu) może dojść do zmętnienia torebki tylnej, w której spoczywa soczewka, co jest potocznie nazywane zaćmą wtórną. Leczy się ją za pomocą szybkiego i bezbolesnego zabiegu laserowego (kapsulotomia YAG), który przywraca pełną ostrość widzenia.

Jak długo trwa rekonwalescencja i powrót do pełnej formy?

Większość pacjentów odczuwa znaczną poprawę wzroku już w ciągu kilku dni po zabiegu. Pełna stabilizacja ostrości wzroku następuje zazwyczaj po 4-6 tygodniach. Należy jednak ściśle przestrzegać zaleceń lekarskich, zwłaszcza w pierwszym tygodniu po operacji. Powrót do większości codziennych czynności jest możliwy już po 2-3 dniach.

Kiedy po operacji zaćmy będę dobrze widzieć?

Poprawa widzenia jest zazwyczaj odczuwalna już następnego dnia po operacji, choć początkowo obraz może być lekko zamglony lub zniekształcony. Wyraźna różnica w ostrości i kolorach staje się widoczna w ciągu kilku dni. Pełna stabilizacja wzroku i ostateczny efekt zabiegu, w tym ewentualna korekcja okularowa, następują zwykle po upływie około miesiąca.

Czy po operacji zaćmy trzeba nosić okulary?

To zależy od rodzaju wszczepionej soczewki. Po wszczepieniu standardowej soczewki jednoogniskowej (refundowanej przez NFZ), pacjent najczęściej będzie dobrze widział daleko znajdujące się przedmioty, ale będzie potrzebował okularów do czytania i pracy z bliska. Soczewki premium (wieloogniskowe lub EDoF) mogą umożliwić niezależność od okularów w większości codziennych sytuacji.

Czego nie wolno robić po zabiegu usuwania zaćmy?

W pierwszych tygodniach należy unikać wysiłku fizycznego, schylania się i podnoszenia ciężkich przedmiotów. Bardzo ważne jest, aby nie trzeć ani nie uciskać operowanego oka. Trzeba uważać, by do oka nie dostała się brudna woda, kurz ani mydło, dlatego należy unikać pływania i uważać podczas mycia głowy. Lekarz po zabiegu poda szczegółowy wykaz zakazów.

Czy oko po operacji boli?

Bezpośrednio po zabiegu oko zazwyczaj nie boli, ale może wystąpić uczucie dyskomfortu, pieczenia, swędzenia, łzawienia lub wrażenie ciała obcego. Objawy te są zwykle łagodne i ustępują po kilku godzinach lub dniach, można łagodzić je lekami przeciwbólowymi i kroplami. W przypadku silnego bólu lub nagłego pogorszenia wzroku należy natychmiast skontaktować się z lekarzem.

Jak długo trzeba stosować krople do oczu?

Krople do oczu (przeciwzapalne i antybiotykowe) są kluczowe w procesie gojenia i należy je stosować ściśle według zaleceń lekarza. Zazwyczaj aplikuje się je przez kilka tygodni (najczęściej 4 tygodnie), stopniowo zmniejszając dawkę. Prawidłowe stosowanie kropli minimalizuje ryzyko infekcji i przyspiesza gojenie.

Jak często odbywają się wizyty kontrolne u okulisty?

Pierwsza i najważniejsza wizyta kontrolna następuje zazwyczaj następnego dnia po operacji, aby ocenić stan oka i ciśnienie wewnątrzgałkowe. Kolejne wizyty kontrolne mają miejsce zazwyczaj po tygodniu, miesiącu, a następnie co kilka miesięcy, lub według zaleceń lekarza. W trakcie tych wizyt okulista monitoruje proces gojenia i przepisuje ostateczną korekcję okularową (jeśli jest potrzebna).