Katarakta to wrodzona albo nabyta degeneracyjna choroba atakująca oczy. W wyniku postępowania procesów chorobowych może dojść do zmętnienia soczewki, co jest bezpośrednią przyczyną utraty wzroku. Groźne powikłania w postaci ślepoty to najczęstszy efekt braku leczenia zaćmy. Zobacz jaki jest powód zachoroań na zaćmę.
Soczewka jest przezroczystą i elastyczną częścią gałki ocznej pomiędzy tęczówką a ciałem szklistym. Swoim kształtem przypomina wypukły krążek o średnicy mierzącej około centymetr. Załamuje ona promienie świetlne, co tworzy odwrócony i pomniejszony obraz na siatkówce. Jej najważniejszą rolą jest umożliwienie ostrego widzenia rzeczy z różnych odległości. Podczas zaćmy dochodzi do powstawania plamek i zmętniałych obszarów na powierzchni soczewki, stanowiących utrudnienie w przenikaniu promieni świetlnych do siatkówki. Oznacza to po prostu zaburzenia ostrości wzroku. Wraz z postępowaniem choroby, czyli ze zwiększaniem się liczby plamek i zmętnień, widzenie staje się coraz bardziej niewyraźne, a czasem nawet ślepotę.
Obecnie na świecie żyje około 20 milionów chorych na zaćmę, z czego w samej Polsce liczba ta sięga 800 tysięcy osób. Katarakta dotyka częściej kobiet niż mężczyzn, a główną grupą pacjentów z tą przypadłością są osoby starsze, które ukończyły 60. rok życia.
Jakie są objawy zaćmy?
Zaćma nie jest chorobą, która ujawnia się nagle. Jej objawy rozwijają się długotrwale i stopniowo, z reguły przez wiele lat. W początkowej fazie tej przypadłości może ona przebiegać bezobjawowo. Jednak w miarę zwiększania się liczby plamek i zmętnień na soczewce, symptomy te zaczynają być coraz bardziej odczuwalne. Jednym z pierwszych objawów są zaburzenia widzenia – nieostrość widzenia, problemy z patrzeniem na miejsca światła, małe plamki w polu widzenia. Do najbardziej charakterystycznych symptomów zaćmy należą między innymi również zaburzenia w ocenie odległości, zez lub oczopląs, a co za tym idzie utrudnienie czynności życia codziennego.
Dlaczego dotknęła cię zaćma? Rodzaje choroby
Katarakta najczęściej związana jest z wiekiem. Zapadają na nią głównie osoby po 60. roku życia. I to właśnie starszy wiek jest jednym z najczęstszych powodów wystąpienia zaćmy, dlatego nazywana jest ona zaćmą starczą. Dzielona jest ona na kilka rodzajów:
- zaćma korowa – zmętnienie powierzchownych warstw soczewki,
- zaćma podtorebkowa czaszkowata – zmętnienie pod tylną torebką soczewki,
- zaćma jądrowa – zmętnienie jądra soczewki.
Znany jest również inny podział zaćmy, a mianowicie: katarakta początkowa i całkowita. Ta pierwsza, jak sama nazwa wskazuje, jest określeniem choroby dopiero rozpoczynającej się. Druga natomiast prowadzi do znacznego stopnia pogorszenia wzroku. W tym wypadku chory może dostrzegać jedynie zmiany światła i kształty dużych przedmiotów.
Katarakta może pojawić się jako następstwo przewlekłych stanów zapalnych gałki ocznej, błony naczyniowej oka lub nowotworów wewnątrz oka. Wówczas mówi się o zaćmie wikłającej. Powstaje ona na skutek słabszego odżywienia soczewki, na skutek czego staje się ona coraz słabsza i stopniowo się uszkadza. Może być ona również skutkiem jaskry dokonanej czy stanów niedokrwienia.
Zaćma wrodzona jest chorobą, która swój rozwój zapoczątkowuje już w okresie płodowym. Najczęściej powstaje na skutek skłonności genetycznych (30%). Zdarza się również tak, że jest ona chorobą współistniejącą, na przykład przy zespole Downa. Może być też skutkiem zażywania przez matkę w czasie ciąży różnego rodzaju leków. Znaczące jest również jej zdrowie w trakcie trwania ciąży, ponieważ na rozwój zaćmy wrodzonej dziecka może mieć też wpływ jej cukrzyca czy różyczka. Różne schorzenia gałki ocznej dziecka (na przykład małoocze, brak tęczówki, odwarstwienie siatkówki, zapalenia błony naczyniowej i inne) mogą być początkiem zaćmy wrodzonej.
Jej jądrowa postać jest najpowszechniej występującą odmianą. Soczewka wówczas zaokrągla się, co jest powodem pogorszania się jakości widzenia, głównie przez pogłębienie się krótkowzroczności. Powstaje na skutek stwardnienia jądra soczewki i zmiany jego zabarwienia na żółty w początkowej fazie, a w późniejszej na brązowy (brunatny). Zaćma jądrowa jest bezpośrednio związana z procesem starzenia.
Zaćma pourazowa natomiast jest postacią choroby powstającą na skutek, jak sama nazwa wskazuje, urazu mechanicznego (tępego lub penetrującego), chemicznego, bądź fizycznego. Znanych jest kilka rodzajów zaćmy pourazowej: popromienna, hutnicza, elektryczna, powikłana. Ta ostatnia może być następstwem przebycia na przykład jaskry lub retinopatii barwnikowej. Może pojawić się ona wówczas wtedy, gdy pacjent w przeszłości przebył operację oka.
W zaćmie cukrzycowej, zwanej też cukrzycową chorobą oczu, wyróżnia się zaś dwie jej postaci: młodzieńczą (właściwą) i osób dorosłych. Niezależnie od typu charakteryzuje się ona szybkim postępem choroby i intensywnością zachodzących zmian w oku. Cukrzyca i jej skutki odbijające się na organizmie, czyli wahania glikemii we krwi – jej nadmierna ilość lub niedobór, a także wpływ stosowanych leków, mają destrukcyjny wpływ na gałkę oczną. Może w niej dość do różnych negatywnych zmian w obrębie soczewki. Zaćma bowiem dotyczy właśnie tej części oka i powoduje jej dysfunkcje.
Na skutek długotrwałego przyjmowania leków sterydowych w oku pacjenta mogą rozwijać się zmiany, które nazywa się zaćmą posterydową. Należy ona do rodziny katarakt nabytych.
Około 20 procent pacjentów, którzy poddali się operacji usunięcia zajętej chorobą i wszczepienia nowej soczewki, zostało dotkniętych nawrotem zaćmy. Kataraktę wtórną zalicza się do powikłań pooperacyjnych. Może ono wystąpić kilka miesięcy lub nawet kilka lat po zabiegu. Zmętnieniu ulega wówczas torebka tylna soczewki, którą pozostawia się w oku podczas fakoemulsyfikacji (zabiegu usunięcia katarakty), by stanowiła element podstawny dla nowej sztucznej soczewki. Przyczyną takiego nawrotu choroby mogą być choroby metaboliczne, które mają negatywny wpływ na operowaną gałkę oczną.
W każdym rodzaju zaćmy leczenie operacyjne
Najczęściej stosowaną metodą leczenia zaćmy jest operacja, podczas której wszczepia się nową soczewkę. Taki zabieg wykonuje się przeważnie w znieczuleniu miejscowym. Podczas fakoemulsyfikacji chorą soczewkę rozbija się za pomocą ultradźwięków i jej resztki odsysa z oka, by na jej miejsce wstawić tę nową. Operacja nie trwa długo. Przy obecnym zaawansowaniu technologii medycznej zabieg wykonuje się od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, a chory kilka godzin po operacji może opuścić oddział okulistyczny. Dla pacjenta jest zabieg fakoemulsyfikacji zupełnie bezbolesny, a dzięki braku zakładanych szwów, niweluje się niepożądane następstwa operacji. By przygotować chorego do usunięcia zaćmy, na kilka dni przed zabiegiem zaleca mu się stosowanie odpowiednich kropli i zrobienie wszystkich podstawowych badań (w tym morfologii krwi czy EKG).
