Zaćma to choroba oczu atakująca soczewkę. Dotyka ona osób głównie starszych, które przekroczyły 60. rok życia. Nieustannie powoduje stopniowe pogarszanie się wzroku. Pojawia się z różnych powodów, lecz każda postać choroby leczona jest w jeden sposób – podczas zabiegu chirurgicznego. Niestety, nie jest możliwe całkowite wyleczenie katarakty w sposób farmakologiczny. Czym jest dokładnie zaćma i jak się objawia?
Soczewka jest przezroczystym i elastycznym tworem, który znajduje się w gałce ocznej między tęczówką a ciałem szklistym. Swoim kształtem przypomina dwuwypukły krążek wielkości jednogroszówki. Załamuje ona promienie świetlne, dzięki czemu na siatkówce powstaje odwrócony i pomniejszony obraz. Jej najważniejszą rolą jest umożliwienie wyraźnego widzenia rzeczy, które znajdują się w różnych odległościach. Dzięki niej zachodzi zjawisko akomodacji, czyli dostosowywania się oka do ostrego widzenia z bliska i z daleka. Podczas zaćmy dochodzi do powstawania mętów i plamek na soczewce, co powoduje upośledzenie funkcji soczewki i sprzyja pogorszeniu się widzenia.
Potencjalne przyczyny powstawania zaćmy
Do zaćmy dochodzi wówczas, gdy soczewka oka pokrywa się plamkami i zmętnieniami. Soczewka jest przezroczystą i elastyczną częścią oka ludzkiego, znajdującą się między tęczówką a ciałem szklistym. Swoim kształtem przypomina wypukły z obu stron krążek o promieniu około pół centymetra. Załamuje ona promienie świetlne i tworzy odwrócony i pomniejszony obraz na siatkówce. Jej najważniejszą rolą jest umożliwienie ostrego widzenia rzeczy, które położone są w różnych odległościach. Za jej sprawą zachodzi zjawisko akomodacji, czyli dostosowywania się oka do widzenia z bliska i z daleka. Powstałe na soczewce naleciałości utrudniają przepływ promieni świetlnych do siatkówki oka, co ma negatywny wpływ na ostrość widzenia. Nieleczona katarakta może doprowadzić nawet do całkowitej utraty wzroku. Soczewka oka w wieku starczym staje się grubsza i cięższa, co utrudnia jej akomodację. Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje zaćmy – wrodzoną i wtórną.
Pierwsza z nich rozpoczyna się tuż po narodzinach dziecka. Może mieć podłoże dziedziczne. Przyczyną mogą być również aberracje chromosomowe (na przykład zespół Downa). Zaćma może też pojawić się wskutek wystąpienia schorzenia gałek ocznych, zakażenia okresu noworodkowego, zaburzeń metabolicznych oraz czynników toksyczne działających na płód. Wśród zaćm wrodzonych wyróżnia się kilka jej rodzajów: okołojądrowa (centrum widzenia jest najmniej zajęte), jądrowa (złe widzenie w jasnym oświetleniu), całkowita (brak rozwoju zdolności widzenia u dziecka), torebkowa przednia i tylna, biegunowa przednia i tylna oraz błoniasta.
Zaćma nabyta natomiast przychodzi z wiekiem. Zapadają na nią głównie kobiety powyżej 60. roku życia. Może jednak być ona wynikiem cukrzycy, zapalenia rogówki czy twardówki, urazu gałki ocznej oraz guzów wewnątrzgałkowych. Zagrożone mogą być także osoby, które cierpią na atopowe zapalenie skóry, niedoczynność przytarczyc, jaskrę dokonaną czy krótkowzroczność. Tutaj natomiast wyróżnia się zaćmę początkową – zmętnienie na obwodzie soczewki, zaawansowaną – zmętnienie na całej soczewce, niedojrzałą – powodująca ślepotę, dojrzałą – całkowite zamglenie soczewki, pęczniejącą – soczewka chłonąca wodę, i przejrzałą – soczewka upłynnia się powodując inne zapalenia.
Zaćma po urazie
Zaćma pourazowa natomiast jest postacią choroby powstającą na skutek, jak sama nazwa wskazuje, urazu mechanicznego (tępego lub penetrującego), chemicznego, bądź fizycznego. Znanych jest kilka rodzajów zaćmy pourazowej:
- zaćma popromienna,
- zaćma hutnicza,
- zaćma elektryczna,
- zaćma powikłana.
Ta ostatnia może być następstwem przebycia na przykład jaskry lub retinopatii barwnikowej. Może pojawić się ona wówczas wtedy, gdy pacjent w przeszłości przebył operację oka.
Leczenie zaćmy pourazowej
Zaćmę pourazową leczy się w taki sam sposób jak inne rodzaje tej choroby, a mianowicie usuwa się ją podczas zabiegu operacyjnego. Najbardziej powszechną obecnie metodą leczenia katarakty jest fakoemulsyfikacja, podczas której chirurg okulista w gałce ocznej wykonuje kilkumilimetrowe nacięcie, by nim przedostać się do wnętrza oka, gdzie znajduje się torebka soczewki. Za pomocą głowicy aparatu, zwanego fakoemulsyfikatorem, z którego wydobywają się fale ultradźwiękowe, rozbija się zmętniałą soczewkę i jej rozdrobnione części wypłukuje się na zewnątrz. Następnie wprowadza się do oka nową, sztuczną, zwiniętą soczewkę i aplikuje w odpowiednim miejscu. Tam soczewka ta rozwija się, przyjmując odpowiedni kształt.
Zabieg ten często przeprowadzany jest w warunkach ambulatoryjnych, ponieważ przy dzisiejszym zaawansowaniu medycyny i technik operacyjnych twa on od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, a pacjent najczęściej jeszcze tego samego dnia opuszcza szpital. Musi on jednak pamiętać o oszczędnym trybie życia w pierwszych miesiącach po zabiegu (mało wysiłku fizycznego, stresu).
