Zaćma dotyka blisko 800 tysięcy osób w Polsce. Na całym świecie szacuje się, że nawet 20 milionów pacjentów wymaga leczenia oczu. Choroba ta objawia się zaburzeniami widzenia, a pacjent uskarża się na stopniowo pogarszający się wzrok, odczuwa dyskomfort, patrząc na miejsca emitujące światło, a także zauważa pojawiające się w polu widzenia plamki. Nieleczona katarakta może prowadzić do trwałej utraty wzroku, a nawet zaniku gałki ocznej. Czym dokładnie jest zaćma? I jak się ją leczy?
Przyczyny powstawania zaćmy
Zaćma jest jedną z najczęściej występujących chorób degeneracyjnych oczu. Pojawia się głównie u osób w podeszłym wieku, jednak nie jest to regułą. Przypadłość ta może dotknąć również ludzi młodych i dzieci. Zaćma jest niczym innym, jak mętnieniem soczewki – przezroczystego i elastycznego krążka znajdującego się między tęczówką a ciałem szklistym. Soczewka załamuje promienie świetlne, dzięki czemu tworzy odwrócony i pomniejszony obraz na siatkówce. Jej Umożliwia też wyraźne widzenie rzeczy położonych w różnych odległościach. Jest to zjawisko akomodacji, czyli dostosowywania się oka do wyraźnego widzenia z bliska i z daleka. Powstawanie naleciałości na soczewce w przebiegu katarakty upośledza funkcje soczewki, a tym samym jest przyczyną pogorszenia się wzroku.
Najczęstszą przyczyną zachorowań na zaćmę jest podeszły wiek. Zaćma starcza zaczyna rozwijać się zwykle po 60. roku życia, ponieważ soczewka z wiekiem staje się coraz grubsza i mniej elastyczna, a tym samym bardziej podatna na występowanie na niej różnych zmian. Choroba objawia się pogorszeniem ostrości widzenia – postrzegania przedmiotów „jak przez mgłę”. Jasne światło może drażnić oko. W zaawansowanej fazie zaćmy występuje pogorszenie ostrości widzenia do tego stopnia, że chory dostrzega jedynie kontury i zarysy przedmiotów oraz zmiany natężenia światła. Do symptomów zaćmy należą:
- zaburzenia w ocenie odległości,
- zez,
- oczopląs.
Zaćma wrodzona natomiast powstaje na skutek zaburzeń rozwoju oka w życiu płodowym. Jej przyczyną mogą być choroby wirusowe matki w okresie ciąży. Rzadziej spotyka się katarakty uwarunkowane genetycznie – dziedziczone. Zauważenie choroby u dziecka jest trudne, powinna być ona zdiagnozowana u okulisty. Rodzice mogą zaobserwować natomiast szarą źrenice, oczopląs lub zeza u dziecka. U dzieci występuje także tak zwany odruch oczno – palcowy, czyli częste pocieranie lub uciskanie oka pięścią bądź palcami.
Zaćma może być także następstwem przebytych chorób oka, na przykład jaskry czy odwarstwienia siatkówki. Zmętnienie soczewki może pojawić też także w przebiegu cukrzycy czy niedoczynności przytarczyc.
Operacja jako leczenie zaćmy
Zmętniałą soczewkę można usunąć wieloma sposobami. Najbardziej znanym i cenionym w ostatnich czasach stał się mało inwazyjny zabieg fakoemulsyfikacji. Polega on na rozbiciu zmętniałej soczewki za pomocą ultradźwięków. W oku wykonuje się około trzymilimetrowe nacięcie, przez które chirurg wprowadza głowicę fakoemulsyfikatora emitującą fale ultradźwiękowe. Rozbita w ten sposób soczewka zostaje odessana za pomocą tego aparatu. Następnie wstawia się nową, odpowiednio dobraną do danego pacjenta soczewkę. Przed przystąpieniem do zabiegu oko pacjenta zostaje odpowiednio przygotowane poprzez kilkukrotne zapuszczenie kropel. Zabieg ten przeprowadzany jest przeważnie w znieczuleniu miejscowym. Najczęściej trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, a pacjent wypisywany jest do domu nawet tego samego dnia.
Usunięcie chorej soczewki może być również przeprowadzone bez użycia ultradźwięków. Technika non – phaco jest bezszwową metodą operacji, podczas której również wykonuje się małe nacięcie oka. Operacja ta przypomina fakoemulsyfikację, lecz tutaj zajętej soczewki nie rozbija się ultradźwiękami i nie odsysa jej resztek, ale wyprowadza się ją przez tak zwany tunel twardówkowy, czyli wydrążony dostęp do wnętrza oka o średnicy 6 – 7 milimetrów. Tym wydrążeniem wydobywa się zmętniałą soczewkę, a na jej miejsce wstawia się nową. Tunel twardówkowy ma zazwyczaj kształt klina, a jego zaletą jest to, iż uszczelnia się samodzielnie, dzięki czemu rana pacjenta nie wymaga zakładania szwów.
Najrzadziej stosowanym zabiegiem skutecznego leczenia zaćmy jest zewnątrztorebkowe usunięcie zaćmy (ECCE). Podczas takiego zabiegu oszczędza się torebkę tylną soczewki, pozostawiając ją na miejscu. Dzięki temu możliwe jest wszczepienie implantu tylno komorowego – pomiędzy tęczówkę a zachowaną torebkę, czyli w miejsce właściwe soczewce. Wadą tej metody jest fakt, że wymaga ona wykonania dużego nacięcia (około 10–14 milimetrów) do mechanicznego wydobycia jądra soczewki. W to miejsce wstawia się nową – sztuczną, sztywną, niezwijaną soczewkę. Obecnie stopniowo odchodzi się od tej metody, ponieważ jest ona bardzo inwazyjna i często prowadzi do pooperacyjnych powikłań, głównie ze względu na wykonane nacięcie i konieczność zakładania szwów.
Jak przygotować się do zabiegu leczenia zaćmy?
Zabieg usunięcia zaćmy nie jest inwazyjną operacją. Nie wymaga wprowadzania pacjenta w stan narkozy ani nie wykonuje się dużych nacięć na ciele chorego, co zdecydowanie niweluje ryzyko wystąpienia wielu powikłań pooperacyjnych. Jednak przed każdą operacją pacjent powinien przejść szczegółowe badania potwierdzające jego dobry stan zdrowia. Chory w dzień operacji nie powinien cierpieć na żadną infekcję ogólnoustrojową, astmę ani zaawansowaną cukrzycę. Przeciwwskazaniem będą też wszelkie stany zapalne gałki ocznej i skóry, a także zaburzenia krzepliwości krwi czy nieuregulowane ciśnienie. Chory, który w okresie do 6 miesięcy przebył zawał serca bądź udar mózgu, nie będzie kwalifikowany do takiej operacji.
Pacjent zakwalifikowany do zabiegu operacyjnego usunięcia zaćmy zobowiązany jest do przejścia odpowiednich badań, które potwierdzą brak przeciwwskazań do operacji. Badania te powinny również obejmować wizytę u lekarza specjalisty okulisty, który określi stopień przewidywanej poprawy jakości wzroku, a także wykluczy lub potwierdzi inne towarzyszące zaburzenia widzenia. Badania laboratoryjne obejmują morfologię, badanie układu krzepnięcia krwi i EKG.
W dzień operacji należy stawić się w szpitalu zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego – na czczo lub po lekkostrawnym śniadaniu. Pacjent powinien wziąć dokładny prysznic, dobrze umyć skórę i włosy, by ograniczyć namnażanie się bakterii na sali operacyjnej.
Jeśli podczas zabiegu nie wystąpiły niepożądane komplikacje, pacjent wychodzi już tego samego dnia do domu. Ważne jest, by powrót ten odbywał się w obecności osoby towarzyszącej. Czas gojenia rany po zabiegu usunięcia zmętniałej soczewki szacuje się na około 2 miesiące. W tym okresie należy zgłaszać się na wizyty kontrolne do lekarza okulisty, a także stosować przepisane krople do oczu. Należy również unikać schylania się głową w dół. Do nawet pół roku po zabiegu powinno się ograniczyć duży wysiłek fizyczny.
