Nieleczona zaćma jest chorobą, która najczęściej prowadzi do trwałej utraty wzroku. Najpowszechniejszą metodą usuwania katarakty jest operacja, podczas której wszczepia się nową soczewkę. Jednak niejednokrotnie słyszy się o tym, że leczenie farmakologiczne również przynosi rezultaty. Ile w tym prawdy? Jakie leczenie zaćmy będzie najbardziej skuteczne?
Przyczyny zachorowań na kataraktę
Zaćma degeneracyjną chorobą oczu. Pojawia się głównie u osób w podeszłym wieku, ale też może dotknąć również ludzi młodych i dzieci. Soczewka jest przezroczystym i elastycznym elementem gałki ocznej, znajdującym się między tęczówką a ciałem szklistym i odpowiada za załamywanie promieni świetlnych po to, by stworzyć odwrócony i pomniejszony obraz na siatkówce, umożliwiając tym samym ostre widzenie rzeczy, położonych w różnych odległościach. Dzięki niej zachodzi zjawisko akomodacji, czyli dostosowywania się oka do wyraźnego widzenia z bliska i z daleka. Powstawanie mętów i plamek na soczewce w procesie rozwoju zaćmy upośledza działanie soczewki i przyczynia się do pogorszenia się wzroku.
Najczęstszą przyczyną zachorowań jest podeszły wiek. Tak zwana zaćma starcza zaczyna rozwijać się zwykle po 60. roku życia. Soczewka z wiekiem staje się coraz grubsza, mniej elastyczna i podatna na występowanie na mętów i plamek. Choroba początkowo objawia się pogorszeniem jakości widzenia. W zaawansowanej fazie zaćmy zauważa się błyskawiczne pogorszenie ostrości widzenia do tego stopnia, że chory dostrzega jedynie kontury i zarysy przedmiotów. Co więcej, występują także zaburzenia w ocenie odległości, zez lub oczopląs.
Zaćma wrodzona natomiast powstaje na skutek zaburzeń rozwoju oka w życiu płodowym – z powodu wirusowych chorób matki w okresie ciąży, uwarunkowań genetycznych. U dziecka można zaobserwować szarą źrenicę, oczopląs lub zeza. Obserwuje się także odruch oczno – palcowy, czyli częste pocieranie lub uciskanie oka pięścią bądź palcami przez dziecko.
Choroba ta może być także następstwem przebytych chorób oka, na przykład jaskry czy odwarstwienia siatkówki, a także cukrzycy czy niedoczynności przytarczyc.
Rodzaje zabiegów chirurgicznych
Zmętniałą soczewkę można usunąć wieloma sposobami. Najbardziej znanym i najczęściej wykonywanym w ostatnich czasach zabiegiem stała się fakoemulsyfikacja. Polega on na rozbiciu zmętniałej soczewki za pomocą ultradźwięków. W gałce ocznej wykonuje się około trzymilimetrowe nacięcie, przez które chirurg wprowadza głowicę fakoemulsyfikatora emitującą fale ultradźwiękowe, mającą na celu rozbicie uszkodzonej soczewki. Zostaje odessana za pomocą aparatu, po czym na jej miejsce wstawia się nową. Zabieg ten przeprowadzany jest przeważnie w znieczuleniu miejscowym i najczęściej zakończony jest w kilkadziesiąt minut.
Inną metodą jest technika non – phaco – bezszwowa metoda operacji, podczas której również wykonuje się małe nacięcie oka. Soczewki nie rozbija się ultradźwiękami i nie odsysa jej resztek, ale wyprowadza się ją przez tak zwany tunel twardówkowy, czyli wydrążony do wnętrza gałki ocznej dostęp o średnicy 6 – 7 milimetrów. Tym wydrążeniem wydobywa się zmętniałą soczewkę, a na jej miejsce wstawia się nową.
Najrzadziej stosowanym zabiegiem jest zewnątrztorebkowe usunięcie zaćmy (ECCE). Podczas takiego zabiegu wszczepia się implant tylno komorowy – pomiędzy tęczówkę a zachowaną torebkę, czyli w miejsce właściwe soczewce. Wymaga ona jednak wykonania dużego nacięcia (około 10–14 milimetrów) do mechanicznego wydobycia jądra soczewki. W to miejsce wstawia się nową – sztuczną, sztywną, niezwijaną soczewkę. Jest ona bardzo inwazyjna i często prowadzi do pooperacyjnych powikłań w ranie ze szwami.
Operacja usunięcia zmętniałej soczewki jest jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów okulistycznych w Polsce. Szacuje się, że na kataraktę choruje nawet 800 tysięcy rodaków. Pacjentów z kataraktą przybywa z roku na rok. Niestety, czas oczekiwania na poddanie się takiemu zabiegowi z refundacji Narodowego Funduszu Zdrowia waha się od kilku miesięcy do nawet kilku lat. Czas ten uśredniono – szacuje się go na 3 – 4 lata oczekiwań. Okres ten zależy od miejsca. Przykładowo w 2015 roku w Oddziale Chirurgii Jednego Dnia w Mielcu wynosił on do czterech miesięcy. Oczywiście, z biegiem czasu kolejka wydłuża się. Zaś dane z 2014 roku pokazują, że najbliższa operacja w starogardzkim szpitalu Kociewskie Centrum Zdrowia miałaby się odbyć dopiero w 2020 roku. Czas oczekiwania nie jest tak długi wtedy, kiedy pacjent nie chce poddać się operacji refundowanej przez NFZ, lecz szuka pomocy prywatnie. Wówczas należy jednak liczyć się z wysokimi kosztami takiego zabiegu. Operacja usunięcia zaćmy może kosztować, w zależności od szpitala (kliniki), od 2 do nawet siedem tysięcy złotych za jedno oko.
Co po operacji zaćmy?
Zabieg usunięcia zaćmy nie jest bardzo inwazyjną operacją. Jednak pacjent powinien przejść szczegółowe badania potwierdzające jego dobry stan zdrowia:
- morfologię,
- badanie układu krzepnięcia krwi,
- EKG,
- badanie wzroku.
Jeśli podczas zabiegu nie wystąpiły niepożądane komplikacje, pacjent wychodzi już tego samego dnia do domu. Ważne jest, by powrót ten odbywał się w obecności osoby towarzyszącej. Czas gojenia rany po zabiegu wynosi około 2 miesiące. W tym okresie należy zgłaszać się na wizyty kontrolne do lekarza okulisty, a także stosować przepisane krople do oczu. Należy również unikać schylania się głową w dół. Do nawet pół roku po zabiegu powinno się ograniczyć duży wysiłek fizyczny, w tym silne napięcia brzucha (nawet przy defekacji), jazdę na rowerze, bieganie, a także aktywność seksualną i korzystanie z gorących kąpieli i sauny. Do kilku dni po zabiegu oko pacjenta może być nadwrażliwe, swędzące i obolałe. Oko powinno dochodzić do pełni sprawności około miesiąc. Po sześciu miesiącach nie ma już żadnych ograniczeń dotyczących wykonywanych czynności.
Leczenie nieoperacyjne zaćmy
Leczeniem farmakologicznym bowiem można jedynie spowolnić proces rozwoju katarakty, a nie całkowicie usunąć zmiany chorobowe. Krople, tabletki ani maści nie gwarantują jej cofnięcia. Stosuje się je głównie w przypadku zaćmy starczej korowej. Na inne postaci tej choroby mogą oddziaływać nieco słabiej. Takie leki mogą być stosowane przez wiele miesięcy. W początkowej fazie zaćmy leki przynoszą poprawę wzroku, lecz wówczas nie należy ich odstawiać, a stosować dalej – zgodnie z zaleceniami lekarza okulisty.
Obecnie naukowcy nadal pracują nad udoskonalaniem leków na zaćmę. Jednak dotychczas najskuteczniejszą formą leczenia zaćmy pozostaje fakoemulsyfikacja, czyli operacyjny zabieg usunięcia zmętniałej soczewki i wymiany na nową sztuczną.
