Rozmowa z dr med. Andrzejem Królem – specjalistą okulistą – lekarzem w Oddziale Okulistycznym Centrum Medycznego „KARDIOTEL” w Sopocie
OCT 3D 1000 japońskiej firmy TOPCON to najnowszej generacji tomograf siatkówkowy zainstalowany w KARDIOTELU. Światowa liga. Co z tego będą mieli pacjenci?
Podam przykład. Pacjent – 38 lat, mężczyzna z samoistnym rozrostem naczyń w siatkówce. Podejrzenie nowotworu oka tzw. czerniaka naczyniówki. Stwierdzono uniesienie siatkówki do pilnego zdiagnozowania. Czy jest to zmiana guzowata (złośliwa) czy płyn zbierający się pod siatkówką poddający się leczeniu farmokologicznemu. W wykonanym badaniu OCT 3D postawiono jednoznaczną diagnozę: przestrzeń płynowa o wymiarach 0,5x1 mm. Badanie trwało ok. 5 min. Gdyby nie było OCT 3 D należałoby wykonać badanie inwazyjne tzw. angiografię fluoresceinową a nierzadko jeszcze popartą ultrasonografią i rezonansem magnetycznym oka. To dużo więcej czasu i dużo wyższe koszty tych wszystkich badań – nie mówiąc o niedogodnościach dla pacjenta.
Na czym polega badanie OCT 3D czyli tzw. tomografia siatkówki?
Badanie przypomina rutynowe badanie z użyciem lampy szczelinowej w gabinecie okulistycznym. W przeważającej większości przypadków nie wymaga wcześniejszego przygotowania pacjenta do badania. Badanie wymaga 30 sekund skupienia wzroku na charakterystycznym punkcie w okularze urządzenia. Można powiedzieć, że badanie obojga oczu trwa 2 minuty. Obróbka obrazu przez komputer i analiza obrazu przez lekarza trwa kilka do kilkunastu minut. Nie wymaga pobytu w ciemnym pomieszczeniu. Tomograf OCT 3D 1000 japońskiej firmy TOPCON - który od niedawna posiada KARDIOTEL - jest urządzeniem roku 2007 – jedynym tej klasy - w województwie pomorskim. Ciekawostka jest taka, że TOPCON 3D OCT jest – o ile mi wiadomo – jedynym na świecie tomografem siatkówkowym wykonującym synchronicznie tomografie siatkówki wraz z fotografią dna oka. Funkcja ta umożliwia dokładne przyporządkowanie obrazów przekroju siatkówki względem położenia na fotografii dna oka.
Przeczytałem przed naszą rozmową, że metoda tomografii spektralnej, na której oparto zasadę działania 3D-OCT 1000, pozwoliła zwiększyć rozdzielczość otrzymywanych obrazów około trzykrotnie w stosunku do stosowanych do tej pory tomografów.
Jest to niezmiernie ważne. Uzyskana dokładność pomiarowa pozwala wykrywać znacznie mniejsze zmiany w strukturze siatkówki oka, a więc pozwala na dużo szybsza reakcję na powstające patologie. Metoda spektralna kilkukrotnie zwiększyła szybkość urządzenia do wartości rzędu kilkunastu tysięcy liniowych skanów na sekundę ! Duża ilość uzyskiwanych danych pozwala składać je w przestrzenne obrazy struktur siatkówki. Stosowane do tej pory urządzenia umożliwiały jedynie uzyskiwanie obrazów płaskich.
Dzięki temu – jak sądzę - możliwych zastosowań OCT 3D w diagnozowaniu pacjentów jest bardzo wiele. Bardzo ważne jest diagnozowanie pacjentów z cukrzycą…
Tak, bo jest to generalnie badanie bardzo pomocne w zapobieganiu ślepocie wywołanej zmianami cukrzycowymi w oku doprowadzającymi do głębokiej – często nieodwracalnej – utracie widzenia. Badanie wykonane przy pomocy najnowszej generacji urządzenia diagnostycznego 3D pozwalającego na uzyskanie trójwymiarowego przestrzennego obrazu pozwalającego na precyzyjne umiejscowienie i określenie rozległości zmian cukrzycowych w siatkówce. Pozwala na precyzyjne dotarcie do zmienionego chorobowo miejsca przy pomocy promieni lasera argonowego.
Można śmiało stwierdzić, że każdy pacjent chory na cukrzycę powinien przejść okresowo badanie urządzeniem OCT 3D.
Dlaczego?
Dlatego, że pozwala to na wykrycie wczesnych zmian cukrzycowych jak również na wczesne wykrycie klinicznie znamiennego obrzęku plamki i w związku z tym wcześniejsza decyzję o leczeniu promieniami lasera. Działanie takie pozwala długo utrzymywać naturalną ostrość wzroku. Jeżeli stwierdzimy klinicznie znamienny obrzęk plamki (plamki, czyli części oka, dzięki której ostro widzimy) wywołany niedotlenieniem siatkówki to możemy odpowiednio wcześnie podjąć decyzję o rozpoczęciu terapii laserem. Laser w tym wypadku eliminuje miejsca niedotlenienia siatkówki powodując zmniejszenie lub całkowite wyeliminowanie obrzęku plamki poprawiając ostrość wzroku. Każdy, kto choruje na cukrzycę powinien cyklicznie mieć wykonywane takie badanie - w zależności od stopnia zaawansowania cukrzycy i zastosowanego leczenia - przynajmniej raz w roku. W przypadku stwierdzenia istniejących schorzeń siatkówki spowodowanych cukrzycą nawet częściej. Badanie dla pacjenta jest bardzo proste i komfortowe. Nie wiąże się z podawaniem środków kontrastujących do krwioobiegu jak również w przeważającej części przypadków można uniknąć niezbyt przyjemnego dla pacjentów badania dna oka z użyciem kropli rozszerzających źrenicę. Zaawansowana technika optyki laserowej w urządzeniu OCT 3D pozwala na wykonywanie pełnowartościowego badania bez użycia kropli rozszerzających źrenicę i uzyskania natychmiastowego wyniku w postaci kolorowego wydruku, który na życzenie pacjenta może mu zostać wydany.
Słyszałem, że całe badanie jest nagrywane na dysku i może być w przyszłości wykorzystywane do analiz w innych aspektach?
Urządzenie posiada system bazy danych pozwalający na archiwizację wszystkich wyników i porównywanie ich po czasie - innymi słowy - monitorowanie zmian u jednej osoby od początku czyli od pierwszego badania. Porównując wyniki badań np. co 3 miesiące od razu widzimy czy jest sukces w leczeniu czy jego brak.
Chciałbym powrócić jeszcze do diagnostyki zmian cukrzycowych. Urządzenie pozwala również wcześnie wykryć nieprawidłowe połączenia siatkówki z ciałem szklistym spowodowane zmianami cukrzycowymi Można wówczas odpowiednio szybko zareagować, unikając ciężkich uszkodzeń oka w postaci trakcyjnych odwarstwień siatkówki. W porównaniu z urządzeniami OCT bez funkcji trójwymiarowego obrazowania – nasze urządzenie dokładniej i wcześniej lokalizuje istniejące zmiany.
Wśród lekarzy istnieje świadomość, że najszybciej zmiany naczyniowe spowodowane cukrzycą w całym organizmie można zobrazować w oku. Podobne zmiany, które istnieją w oku istnieją również w nerkach. Tak więc badanie przy użyciu OCT 3D bardzo wiele wnosi do diagnostyki cukrzycy nie tylko w oku, ale w całym organizmie.
Następnym schorzeniem cywilizacyjnym, które możemy stosunkowo wcześnie wykryć przy pomocy urządzenia OCT 3D jest zwyrodnienie plamki związane z wiekiem tzw. AMD. Na czym to polega?
Jaskra to choroba bardzo podstępna - w krótkim czasie doprowadza do głębokiego spadku ostrości widzenia. W czasie badania tomografem OCT 3D możemy stwierdzić istnienie wczesnych zmian w okolicy plamki siatkówki oka i podjąć decyzję o odpowiedniej profilaktyce. W przypadku wystąpienia zmian podjąć decyzję o leczeniu farmakologicznym. Następnie porównywać wyniki kolejnych badan i reagować natychmiast na zachodzące zmiany.
Tomograf OCT 3D podobnie jak w cukrzycy pozwala wyeliminować badania z zastosowaniem fluoresceiny oraz indocyjaniny i to bez związanych z tamtymi badaniami niedogodności. Decyzję o kolejnej farmakoterapii można podjąć praktycznie kilka minut po wykonanym badaniu.
Tomograf siatkówkowy znajduje zastosowanie również w monitorowaniu i wczesnej diagnostyce jaskry.
Tak. Wykonując zdjęcie dna oka z uwidocznieniem i wyeksponowaniem tarczy nerwu wzrokowego lekarz okulista może określić anatomiczne umiejscowienie jak również określić charakterystyczne dla zmian jaskrowych cechy tarczy nerwu wzrokowego. Urządzenie poprzez swoje możliwości pozwala dokładnie zmierzyć grubość włókien nerwowych ułożonych wokół tarczy nerwu wzrokowego. I podczas powtarzanych wizyt kontrolnych pozwala określić zagrożenie wystąpienia jaskry na długo przed objawieniem się zmian w polu widzenia tak niepożądanych w przebiegu jaskry. Wczesne zastosowanie leczenia farmakologicznego jaskry utrzymuje pole widzenia w niezmienionym stanie przez bardzo długi czas.
Jakie jeszcze korzyści dla pacjentów – poza czysto diagnostycznymi – daje OCT 3D?
Przynajmniej kilka. Jedno badanie OCT 3D zastępuje 3 inne badania okulistyczne – angiografię fluoresceinową, badanie grubości włókien siatkówki – GDX oraz badanie HRT czyli porównywanie anatomicznych cech tarczy nerwu wzrokowego.
Ponadto lekarz uzyskuje bardzo komfortowy obraz siatkówki w kolorze, pozwalający na lepsze relacje między wziernikowaniem (oglądaniem oka przy pomocy wziernika) i obrazem OCT 3D czyli obrazem z tomografu siatkówki. Dla pacjenta uzyskany obraz 3D (trójwymiarowy) jest bardziej zrozumiały, pozwala lepiej umiejscowić w przestrzeni istniejące zmiany anatomii oka. Takie zobrazowanie pozwala pacjentowi na lepsze zrozumienie działań terapeutycznych i pogłębienie zaufania do proponowanych przez lekarza metod leczenia. Jednoznaczne pokazanie pacjentowi zmiany w jego oku na ekranie monitora pozwala wyrobić w pacjencie poczucie zindywidualizowania leczenia jego schorzenia. Odwzorowanie 3D (trójwymiarowe) pomaga pacjentowi w lepszym zrozumieniu jego choroby. Korzysta na tym lekarz, bo i jemu zależy na maksymalnej satysfakcji pacjenta. Przechowuje przy tym w swojej dokumentacji kolorowe zdjęcia zmian chorobowych z okresu całego leczenia.
Urządzenie umożliwia wykonanie badania przy wąskiej źrenicy (eliminując 30 minutowy okres oczekiwania od momentu podania kropli rozszerzających źrenice do ich pełnego rozszerzenia). Ponadto po badaniu przez 2 do 3 godzin występuje pogorszenie ostrości widzenia i światłowstręt – irytujące zwłaszcza dla kierowców.
Dziękuję za rozmowę.
Rozmawiał: Adam Orchowski
