Przyczyny zaćmy pęczniejącej

Zaćma to schorzenie oczu polegające na zmętnieniu naturalnej soczewki, prowadzące do stopniowego pogorszenia widzenia. W większości przypadków proces ten jest powolny i postępujący. Jednak istnieje specyficzna forma zaćmy, zwana zaćmą pęczniejącą, która charakteryzuje się nagłym i szybkim pogorszeniem wzroku. Zrozumienie przyczyn tego zjawiska jest kluczowe dla pacjentów i ich rodzin, aby móc podjąć odpowiednie kroki i szukać skutecznego leczenia, jakim jest operacja zaćmy.

Czym właściwie jest zaćma pęczniejąca?

Zaćma pęczniejąca to stadium zaawansowanej zaćmy, w którym dochodzi do znacznego zwiększenia objętości soczewki oka. Jest to spowodowane gromadzeniem się w niej płynów. W normalnych warunkach soczewka jest przejrzysta i elastyczna, umożliwiając prawidłowe załamywanie światła i ostre widzenie. W przypadku zaćmy dochodzi do zmian w strukturze białek soczewki, co prowadzi do jej zmętnienia. W zaćmie pęczniejącej proces ten jest na tyle zaawansowany, że soczewka zaczyna absorbować wodę, zwiększając swoją objętość i wywierając nacisk na inne struktury oka.

Kluczowe przyczyny zaćmy pęczniejącej

• zaawansowany wiek – podobnie jak w przypadku innych typów zaćmy, wiek jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju zaćmy pęczniejącej. Z biegiem lat soczewka oka ulega naturalnym zmianom, które mogą prowadzić do zaburzeń w jej metabolizmie i gromadzenia się płynów
• długotrwały brak leczenia zaćmy – zaćma pęczniejąca często rozwija się u osób, u których zdiagnozowano już zaćmę, ale z różnych przyczyn nie podjęły leczenia. Istnieje prawdopodobieństwo, że postępujące zmętnienie soczewki z czasem doprowadzi do jej pęcznienia
• powikłania innych chorób oczu – niektóre schorzenia oczu, takie jak jaskra wtórna, stany zapalne błony naczyniowej czy urazy oka, mogą zwiększać ryzyko rozwoju zaćmy pęczniejącej. Zaburzenia w przepływie płynu wewnątrzgałkowego przyczyniają się do gromadzenia się wody w soczewce
• cukrzyca – osoby z cukrzycą są bardziej narażone na różne powikłania oczne, w tym na szybszy rozwój zaćmy i zwiększone ryzyko wystąpienia jej postaci pęczniejącej. Zaburzenia metaboliczne związane z cukrzycą mają wpływ na strukturę i funkcjonowanie soczewki
• urazy oka – mechaniczne urazy oka, takie jak stłuczenia czy penetracje, mogą uszkodzić soczewkę i zaburzyć jej naturalne procesy, prowadząc w konsekwencji do rozwoju zaćmy pęczniejącej
• niektóre leki – długotrwałe stosowanie niektórych leków, zwłaszcza kortykosteroidów, przyspiesza rozwój zaćmy i potencjalnie zwiększa ryzyko jej postaci pęczniejącej
• wrodzone nieprawidłowości – zaćma pęczniejąca rzadko bywa związana z wrodzonymi nieprawidłowościami budowy oka lub metabolizmu soczewki.

Objawy zaćmy pęczniejącej

Zaćma pęczniejąca charakteryzuje się szybszym i bardziej nasilonym pogorszeniem widzenia w porównaniu z typowym, powolnym przebiegiem zaćmy. Do najczęstszych objawów należą:

• nagłe i znaczne zamglenie widzenia – obraz staje się niewyraźny, jakby patrzyło się przez brudną szybę
• pogorszenie ostrości wzroku – trudności z rozpoznawaniem szczegółów, zarówno z daleka, jak i z bliska
• zmiana refrakcji oka – częste zmiany okularów w krótkim czasie
• ból oka i uczucie dyskomfortu – zwiększająca się objętość soczewki powoduje wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, prowadząc do bólu i dyskomfortu
• zaczerwienienie oka – podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe przyczynia się do zaczerwienienia spojówek
• nudności i wymioty – w przypadku gwałtownego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego mogą wystąpić objawy ogólne, takie jak nudności i wymioty
• efekt halo wokół źródeł światła – widzenie jasnych świateł otoczonych aureolami.

Diagnostyka zaćmy pęczniejącej – szybka ocena i rozpoznanie

W przypadku wystąpienia nagłego pogorszenia wzroku i innych niepokojących objawów, kluczowe jest jak najszybsze skonsultowanie się z lekarzem okulistą. Diagnostyka zaćmy pęczniejącej opiera się na:

• szczegółowym wywiadzie z pacjentem – lekarz zapyta o nagłość wystąpienia objawów, historię chorób oczu i ogólny stan zdrowia
• badaniu ostrości wzroku – ocena stopnia pogorszenia widzenia
• badaniu w lampie szczelinowej – dokładna ocena przedniego i tylnego odcinka oka, w tym wielkości i przejrzystości soczewki
• pomiarze ciśnienia wewnątrzgałkowego (tonometria) – sprawdzenie, czy zwiększona objętość soczewki nie spowodowała wzrostu ciśnienia
• badaniu dna oka (oftalmoskopia) – ocena siatkówki i nerwu wzrokowego
• w niektórych przypadkach może być konieczne wykonanie dodatkowych badań, takich jak ultrasonografia oka (USG), aby ocenić strukturę soczewki i wykluczyć inne przyczyny dolegliwości.

Leczenie zaćmy pęczniejącej

W przypadku zaćmy pęczniejącej, jedynym skutecznym sposobem leczenia jest operacja zaćmy. Ze względu na nagły charakter pogorszenia wzroku i potencjalne powikłania związane ze zwiększonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym, często konieczna jest szybka interwencja chirurgiczna.

Podczas operacji zaćmy, zmętniała i powiększona soczewka jest usuwana, a na jej miejsce wszczepiana jest sztuczna soczewka wewnątrzgałkowa. W przypadku zaćmy pęczniejącej, ze względu na zwiększoną objętość i potencjalną kruchość soczewki, operacja może wymagać szczególnej ostrożności i zastosowania specyficznych technik chirurgicznych.

Po operacji zaćmy z powodu zaćmy pęczniejącej, większość pacjentów doświadcza znacznej poprawy wzroku i ustąpienia dolegliwości bólowych. Wybór rodzaju soczewki wewnątrzgałkowej (jednoogniskowa, wieloogniskowa, EDoF) jest dokonywany indywidualnie, w zależności od potrzeb i preferencji pacjenta oraz oceny lekarza okulisty.

Powikłania nieleczonej zaćmy pęczniejącej

Nieleczona zaćma pęczniejąca może prowadzić do poważnych powikłań, w tym:

• wtórnej jaskry – zwiększona objętość soczewki może zablokować odpływ płynu wewnątrzgałkowego, prowadząc do gwałtownego wzrostu ciśnienia i uszkodzenia nerwu wzrokowego
• zapalenia błony naczyniowej – pęczniejąca soczewka jest w stanie wywołać stan zapalny wewnątrz oka
• całkowitej utraty wzroku – w skrajnych przypadkach, brak leczenia prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia struktur oka i ślepoty.

Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie objawów zaćmy pęczniejącej i niezwłoczne podjęcie leczenia chirurgicznego.