Walooczem określa się schorzenie gałki ocznej. Występuje wtedy, kiedy gałka oczna jest w całości powiększona i znacznie większa od narządu normalnych rozmiarów. Powiększone są wszystkie jej elementy: rogówka, komora przednia, tęczówka, a także oś przednio–tylna oraz twardówka. Może występować jedno– lub obustronnie. Dlaczego się pojawia i jak się leczy to schorzenie?
Najczęściej waloocze występuje razem z wrodzoną jaskrą pierwotną, która powstaje w okresie płodowym w skutek nieprawidłowego rozwoju dróg odprowadzających z oka ciecz wodnistą – kąta komory przedniej, utkanie rogówkowo–twardówkowe, przyczep tęczówki. Wskutek tego nadmiernie zwiększa się ciśnienie wewnątrzgałkowe, a co za tym idzie ściany gałki ocznej z rogówką, naczyniówką i siatkówką rozciągają się, a nerw wzrokowy zanika. Pierwotna jaskra wrodzona może mieć podłoże idiopatyczne (o nieznanej przyczynie) lub być dziedziczone autosomalnie recesywnie. Inną przyczyną występowania waloocza może być jaska występująca w wadach wrodzonych gałki ocznej, w zmianach pourazowych u dzieci przed 2. rokiem życia, a także w zespołach chorób układowych, na przykład w zespole Acenfelda–Riegera, zespole Low’a, homocystonurii czy anomalii Petersa.
Jak się objawia waloocze?
Waloocze dotyka częściej chłopców (65%) niż dziewczynek, a to dlatego, że to u nich właśnie częściej spotyka się pierwotną jaskrę wrodzoną. Choruje na nią 1 na 10 tysięcy żywych noworodków. U 70% dotyczy ona obu oczu. Zarówno u noworodka, jak i niemowlęcia czy starszego dziecka objawy występowania tego schorzenia są podobne. Do najbardziej zauważalnych zalicza się:
- Światłowstręt,
- Zaciskanie powiek,
- Łzawienie i zaczerwienienie oczu,
- Ból i płaczliwość,
- Powiększone rozmiary gałki lub obu gałek ocznych.
Zarówno w przypadku występowania wszystkich objawów, jak i tylko wybiórczych, należy przeprowadzić dokładne badanie okulistyczne. W większości przypadków waloocza – 80% – objawy zaczynają pojawiać się już po urodzeniu – w pierwszych 12 miesiącach życia. Pozostali pacjenci wykazują występowanie choroby do 2. roku życia. Zawsze należy przeprowadzić dokładne badania i leczyć schorzenie, ponieważ może ono prowadzić do trwałej utraty wzroku.
Diagnoza i leczenie
Występowanie choroby stwierdza się na podstawie dokładnego wywiadu oraz badania okulistycznego pacjenta. Najczęściej zwraca się uwagę na takie informacje jak: występowanie jaskry, różnych wad wrodzonych u innych członków rodziny (głównie rodziców), a także przebieg ciąży i sposobu jej rozwiązania.
Badanie okulistyczne zaś ma na celu określić zdolność widzenia każdego oka z osobna. W tym celu wykonuje się: badanie poczucia światła, obserwację wodzenia przez dziecko oczami za światłem bądź wskaźnikiem. Wykorzystuje się różne metody badania, np. tablice do badania uprzywilejowanego spojrzenia, tablice Snellena, log mar, VEP, itd. Badanie przedmiotowe polega na ocenie osadzenia i ustawienia gałek ocznych, a także ich ruchomości. Dodatkowo ocenia się także stan aparatu ochronnego, czyli powiek i spojówek – ich zaczerwienienie i obrzęk. Lekarz okulista mierzy też średnicę rogówki, ich grubość w centralnej części oraz długość gałek ocznych w osi przednio–tylnej w badaniu biometrycznym. Reakcja źrenic na światło również jest istotna.
W biomikroskopie (badanie w lampie szczelinowej) ocenia się stan nabłonka i warstwy właściwej rogówki – czy są obrzękłe, czy występują pęknięcia błony podstawnej, linie Haaba. Czasem wykorzystuje się też wziernikowanie, jeśli przejrzystość rogówki jest odpowiednia. Obraz tarczy nerwu wzrokowego może być prawidłowy, jeśli choroba trwa krótko, czasami jednak wykazuje zagłębienie jaskrowe.
Najważniejszym badaniem jednak jest diagnostyczne sprawdzenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Przeprowadza się je w znieczuleniu miejscowym, jeśli dziecko wymaga tego to czasem również w narkozie. Do badań dodatkowych należą: USG gałek ocznych, gonioskopie, badanie OCT oka i pole widzenia.
Jeśli woolocze występuje w przebiegu wrodzonej jaskry pierwotnej, wówczas leczenie opiera się na przyjmowaniu leków przeciwjaskrowych – miejscowo i ogólnie, by przygotować pacjenta do operacji w znieczuleniu ogólnym. Leczenie operacyjne ma na celu udrożnienie dróg fizjologicznych przepływu cieczy wodnistej. Zabieg ten określa się mianem goniotomii. Czasami też lekarze podejmują się wytworzenia nowej drogi jej odpływu podczas zabiegu trabekulektomii. Obie operacje mają na celu normalizację ciśnienia wewnątrzgałkowego i usunięcia przyczyny choroby. Im szybciej taka operacja zostanie przeprowadzona, tym lepsze i trwalsze będą jej wyniki. Czynność oka i stan nerwu wzrokowego zależy w głównej mierze od zaawansowania zmian i wieku dziecka. Zazwyczaj wystarczy jeden zabieg operacyjny, by przywrócić prawidłowości w oku dziecka, jednak czasami występuje potrzeba powtórzenia operacji. Stosuje się także leki zakraplane do oka – beta-adrenolityki, leki zmniejszające produkcję cieczy wodnistej, zwiększające odpływ cieczy wodnistej z gałki ocznej, a także ich kombinacje. Wymagają stałego podawania, ponieważ działają one przez określony czas i wymagają stałego podawania. Po zakończeniu procesu leczenia nadal jednak należy być pod kontrolą lekarza okulisty, aby kontrolować stan i czynność oka, ciśnienia wewnątrzgałkowego, a także aby wyrównywać wady refrakcji i leczyć niedowidzenie.
