Ślepota zmierzchowa znana jest szerzej pod bardziej potocznym określeniem kurzej ślepoty. Jest to wada wzroku, której istota leży w zaburzeniach widzenia po zmierzchu lub w słabo oświetlonym pomieszczeniu. Wbrew pozorom nie jest to błahe schorzenie, które można lekceważyć i do niego przywyknąć. Nieleczona bowiem może doprowadzić do całkowitej utraty wzroku lub skrajnego pogorszenia się tego zmysłu. Jakie są przyczyny i objawy kurzej ślepoty? Na czym polega jej leczenie? Czy da się jej zapobiec?
Kurza ślepota – inaczej zwana ślepotą zmierzchową bądź nyktalopią – to potoczne określenie wady wzroku, której istotą jest słabe widzenie o zmierzchu lub w słabo oświetlonym pomieszczeniu. Badania pokazują, że występuje ona w efekcie upośledzenia działania pręcików, czyli światłoczułych receptorów (fotoreceptorów) znajdujących się na siatkówce oka. Odpowiadają one za postrzeganie kształtów i ruchu i umożliwiają czarno-białe widzenie przy słabym oświetleniu. Pręciki zawierają jeden rodzaj pigmentu tzn. czerwień wzrokową – rodopsynę, która właśnie jest odpowiedzialna za widzenie o zmroku. W związku z tym upośledzenie budowy bądź funkcjonowania pręcików powoduje trudności widzenia o zmierzchu.
Potoczna nazwa schorzenia – kurza ślepota – ma swoje źródło w biologii gałek ocznych większości ptaków – w tym również kur. Ich oczy nie są przystosowane do widzenia w ciemnym otoczeniu.
Przyczyny występowania i objawy choroby
Przyczyny występowania ślepoty zmierzchowej są różne. Jej podłoża można doszukiwać się w wadach genetycznych – może być bowiem wrodzona. Wówczas jest ona jednym z objawów wrodzonej ślepoty nocnej, czyli grupy schorzeń uwarunkowanych genetycznie, których istotą jest zaburzenie widzenia zmierzchowego już od wieku niemowlęcego. Charakterystyczny dla tego rodzaju jest również niepostępujący przebieg choroby. Ślepota zmierzchowa może być także jednym z objawów dystrofii siatkówki wskutek na przykład zwyrodnienia barwnikowego siatkówki. Taki rodzaj schorzenia również ma charakter dziedziczny. Najczęściej występującą przyczyną ślepoty zmierzchowej jest jej pojawienie się w przebiegu nadmiernego rogowacenia spojówki i rogówki - chorób, które są spowodowane niedoborem witaminy A. Tak więc zwiększone ryzyko wystąpienia kurzej ślepoty istnieje u osób niedożywionych, z zaburzeniami odżywiania (anoreksja, , bulimia, ortoreksja) i przyswajania witamin i składników mineralnych. Kurza ślepota może się pojawić również u osób nadużywających alkoholu. Zdarza się, że występuje jako schorzenie towarzyszące zaćmie oraz jaskrze.
Kurzą ślepotę można zaobserwować głównie po tym, że pacjent ma problemy ze swobodnym postrzeganiem otoczenia przy słabym oświetleniu – głównie o zmierzchu. Nie pojawia się ona nagle. Jest to proces stopniowy – ostrość widzenia chorego pogarsza się z dnia na dzień, dlaczego często trudno jest wychwycić jej początek, a chory orientuje się, będąc już w zaawansowanym stopniu choroby. Nie jest to jednak jedyny objaw. Można ją rozpoznać również wtedy, kiedy pojawiają się problemy z widzeniem przy przejściu z jasnego do ciemnego pomieszczenia. Ponadto pojawia się podrażnienie oka w wyniku suchości. Jeśli przyczyną schorzenia jest niedobór witaminy A, pojawiają się także objawy jej niedoboru. Retinol, czyli właśnie witamina A, pełni w organizmie wiele istotnych funkcji. Przede wszystkim warunkuje proces widzenia, odpowiada za stan błon śluzowych oraz odżywienie skóry, a także odporność organizmu. Wpływa też na proces rozrodczy. Do objawów niedoboru witaminy A, oprócz problemów ze wzrokiem, należą:
- łuszcząca się i sucha skóra,
- łamliwe paznokcie i powolny ich wzrost,
- brak apetytu,
- spadek odporności – częste infekcje bakteryjne i wirusowe,
- trudności z zajściem w ciążę,
- zahamowanie wzrostu u dzieci.
Witamina A występuje wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Znaleźć ją możemy w tranie – zwłaszcza z dorsza, a także w maśle, żółtkach jaj, mleku (3,2%) oraz pełnotłustych i półtłustych produktach nabiałowych (ser twarogowy, ser żółty, jogurty).
Diagnoza, leczenie i prewencja
Istnieją specjalistyczne badania, które ukierunkowane są na wykrywanie ślepoty zmierzchowej. W celu zdiagnozowania kurzej ślepoty wykonuje się oftalmoskopię, czyli badanie dna oka, badania elektrofizjologiczne, a także badania pola widzenia (perymetria), których celem jest monitorowanie choroby. Leczenie zależne jest od przyczyny wystąpienia choroby. Jeśli źródłem niedowidzenia jest niedobór witaminy A, wówczas choremu podaje się ją doustnie lub domięśniowo, a także stosuje się miejscowo leki nawilżające oko.
Niestety, pomimo podjęcia leczenia ryzyko rozwoju choroby jest wysokie. Rokowania nie są pomyślne, ponieważ kurza ślepota jest schorzeniem postępującym i nieodwracalnym, w związku z tym istnieje ryzyko całkowitej utraty wzroku – zwłaszcza w przypadku niepodjęcia bądź zaniechania leczenia.
W związku z tym, że przyczyną kurzej ślepoty najczęściej jest niedobór witaminy A, należy zadbać o to, by nie zabrakło jej w diecie. Można ją znaleźć przede wszystkim w produktach mlecznych, takich jak sery, twarogi, masła, jogurty, ale też w jajach i rybach. Poza tym w witaminę A są bogate warzywa takie jak: marchew, pomidory, brokuły, szpinak, czerwona papryka).
