Badania naukowe dowodzą że skłonność do wad wzroku najczęściej jest dziedziczona po rodzicach. Medycyna jednak obecnie podsuwa wiele możliwości korekcji i leczenia chorób narządu wzroku, w tym również wad takich jak krótkowzroczność, nadwzroczność oraz astygmatyzm. Jakie są więc sposoby na wyleczenie oczu?
Gałka oczna przypomina kształtem nieco spłaszczoną kulkę. W większości tworzy je ciałko szkliste, czyli ciekła masa, której kształt nadają sąsiadujące struktury (np. rogówka) oraz ciśnienie wewnątrzgałkowe. Wszelkie odstępstwa od tego kształtu (np. wydłużenie czy skrócenie) stają się patologią i sprawiają, że chory gorzej widzi przedmioty znajdujące się blisko lub daleko a postrzegany obraz jest niewyraźny. Światło wpadające do oka dociera najpierw do rogówki, która jest przezroczysta. Składa się ona z pięciu warstw i odpowiada za ostrość widzenia. Jest wypukła, dlatego skupia promienie świetlne, które padają pod odpowiednim kątem na leżącą tuż za nią soczewkę wewnętrzną. Przez nią widać tęczówkę oraz źrenicę. Soczewka z kolei jest elastyczna i zmieniając swój kształt sprawia, że widzi się ostro przedmioty odległe i bliskie. Określa się to mianem zdolności akomodacji. Do soczewki przylega kolorowa tęczówka, która wykazuje się dużą wrażliwością na światło. Otacza ona źrenicę, która rozszerza się, gdy jest jasno, i zwęża, kiedy jest ciemno, by kontrolować ilość wpadającego do oka promieni świetlnych. Siatkówka to warstwa wyściełająca tył gałki ocznej od środka. Informacje z jej powierzchni zbiera się w nerw wzrokowy i przekazuje je do mózgu, a ten interpretuje docierające do niego sygnały i analizuje obraz.
Statystyki mówią, że ponad 10 milionów Polaków używa okularów, a prawie milion szkieł kontaktowych. Korekcji wzroku wymaga nawet 50% nastolatków, z czego co trzeci z nich jest krótkowidzem, często z towarzyszącym astygmatyzmem.
Jeden narząd – wiele wad
Za wyraźne widzenie odpowiada siatkówka i skupianie na niej promieni słonecznych docierających tam przez źrenicę. Bardzo często proces ten jest jednak zaburzony z wielu przyczyn. Jakie są więc najczęściej występujące wady wzroku?
Nadwzroczność lub dalekowzroczność objawia się lepszym widzeniem przedmiotów, które znajdują się w pewnej odległości, zaś te, które znajdują się blisko, są niewyraźne i zamglone. Do korekcji tej wady używa się soczewek skupiających. Ich moc określa się w dioptriach ze znakiem plus. Odwrotną sytuację obserwuje się u pacjentów z krótkowzrocznością, widzących przedmioty znajdujące się blisko. Krótkowzroczność koryguje się soczewkami rozpraszającymi. Ich moc także określa się w dioptriach, ale ze znakiem minus. Inną wadą jest astygmatyzm (niezborność oczu). Zwykle występuje jako wada towarzysząca krótko- lub nadwzroczności, ale bywa także samodzielną wadą. Z astygmatyzmem można się urodzić, ale wada ta może też powstać i ujawnić się w każdym wieku, bowiem kształt gałki ocznej zmienia się wraz z upływem czasu. Może dotyczyć tylko jednego oka lub obu jednocześnie. Przyczyny upatruje się nieprawidłowym kształcie rogówki. Powinna być równa i gładka w kształcie kuli, jednak czasem przypomina swym kształtem piłkę do rugby i przez to silniej załamuje światło w jednej płaszczyźnie (np. w pionie), a słabiej w innej (np. poziomie). Widziany obraz może być np. rozciągnięty w pionie lub w poziomie, a przy tym niewyraźny. Tę wadę koryguje się soczewkami cylindrycznymi. Moc takiej soczewki jest inna w przekroju poziomym, a inna w pionowym. Moc cylindrów określa się w dioptriach ze znakiem plus lub minus.
Badanie okulistyczne wykrywające wadę wzroku
Aby wykryć wadę wzroku jaką jest krótko– lub daleko wzroczność i astygmatyzm, należy poddać się badaniom okulistycznym. Lekarz okulista bada ostrość wzroku i w dioptriach określa moc soczewek, a podczas komputerowego badania przygląda się samej rogówce i określa moc cylindrów. Podczas takiego badania pacjent patrzy przez okular na jakiś obraz – często jest to drzewko, czyli punkt, na którym należy skupić wzrok. Wówczas komputer przetwarza odbite od oka fale świetlne i daje wynik, aby określić występowanie i stopień wady wzroku. Kolejnym badaniem jest określenie jakości szkieł. Okulista zakłada pacjentowi na nos specjalną oprawkę, w której może wymieniać szkła korekcyjne. Mając do dyspozycji wynik badania komputerowego i kasetę z soczewkami o różnej mocy, zmienia je do momentu, aż badany poprawnie odczyta optotypy, czyli różnej wielkości cyfry lub litery poustawiane w rzędach z reguły wiszące na tablicy na ścianie w odpowiedniej odległości. Szkła dopasowuje oddzielnie dla każdego oka. W przypadku podejrzenia wystąpienia astygmatyzmu, wykonuje się dodatkowe badanie zwane keratometrią. Komputer sporządza wówczas mapę rogówki i wskazuje, w których miejscach jest ona wypukła, a gdzie wklęsła. Wtedy optyk musi dopasować szkła w okularach lub toryczne soczewki kontaktowe.
Laserowa korekcja wad wzroku
Chirurgiczna korekcja wad wzroku stanowi przeciwwskazanie dla:
- chorzy na jaskrę, zaćmę, bakteryjne i wirusowe zapalenia oczu, cukrzycę, zespół suchego oka, silne alergie oraz ci, którzy mają zmiany lub zwyrodnienia siatkówki, trwałe pourazowe uszkodzenie rogówki w postaci blizn, przyjmują leki upośledzające gojenie,
- osoby, które mają niestabilną wadę wzroku – uległa ona zmianie w ciągu 12 miesięcy przed leczeniem.
- osoby, które nie mają 20 lat lub ukończyły 65 rok życia.
Coraz więcej osób nie chce nosić okularów czy soczewek kontaktowych i podejmuje decyzję o poddaniu się laserowej korekcji wad wzroku. W przypadku astygmatyzmu zaleca się taki zabieg wtedy, gdy wada przekroczyła 6 dioptrii lub znacznie utrudnia funkcjonowanie, bo towarzyszy krótko- czy nadwzroczności. Cena za zabieg na jednym oku kosztuje waha się w granicach od 1,5 do 2,5 tysiąca złotych. Najczęściej wykonuje się fotokeratektomia refrakcyjną (PRK). Metodą tą można korygować wady +/-7 dioptrii i astygmatyzm nie większy niż +/-1,5-2 dioptrie. Zabieg odbywa się w znieczuleniu miejscowym po podaniu środków przeciwbólowych i uspokajających. Lekarz mechanicznie usuwa nabłonek rogówki, a potem laserem ekscimerowym modeluje jej zewnętrzne warstwy z dokładnością do 1 mikrona. Całość trwa około 10 minut, a po zakończeniu na oko aplikowany opatrunek w postaci soczewki kontaktowej, którą trzeba nosić do czasu odnowienia nabłonka rogówki. Po operacji pacjent może odczuwać silny ból, a przez kilka następnych dni światłowstręt i kłopoty z ostrością widzenia. Ostateczny kształt rogówki ustala się mniej więcej po pół roku od operacji i dopiero wtedy można w pełni ocenić jej efekty.
LASIK jest kolejną metodą wykorzystywaną w usuwaniu wad wzroku. Może być ona stosowana do korekcji krótkowzroczności nawet do -15 dioptrii, nadwzroczności do +6 dioptrii oraz astygmatyzmu do +/-6 dioptrii. W przeciwieństwie do poprzedniej techniki, tutaj obie gałki oczne można operować jednocześnie. Przed zabiegiem pacjent dostaje środki przeciwbólowe i uspokajające, a oko jest znieczulane. Wokół rogówki lekarz zakłada mały pierścień, po którym porusza się przyrząd zwany mikrokeratomem. Nadcina on zewnętrzny płatek rogówki tak, a chirurg odchyla go, by laserowo móc wymodelować znajdujące się pod nią głębsze warstwy rogówki. Całość trwa od 15 do 30 minut. Po operacji można odczuwać ból i trzeba stosować antybakteryjne krople do oczu. Jej pewną odmianę stanowi metoda LASEK, lecz nie różni się ona bardzo mocno od poprzedniej.
