Zaćma biegunowa: przyczyny, objawy i leczenie

Zaćma biegunowa to jedna z mniej znanych, ale istotnych form zaćmy, która może znacząco wpłynąć na jakość życia pacjentów. Schorzenie to pojawia się u najmłodszych pacjentów w wyniku różnych predyspozycji genetycznych. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej przyczynom występowania zaćmy biegunowej, charakterystycznym objawom, które mogą wskazywać na rozwój tej choroby oraz dostępnym metodom leczenia, które mogą pomóc pacjentom w odzyskaniu pełni wzroku.

Czym jest zaćma biegunowa?

Zaćma biegunowa tylna to wyjątkowy podtyp zaćmy wrodzonej, który stanowi wyzwanie chirurgiczne dla wszystkich okulistów. Wyzwanie to wynika z wysokiej częstości występowania powikłań śródoperacyjnych w postaci pęknięcia torebki tylnej i afakii. Zaćmę biegunową dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący, z chorobą powiązanych jest pięć genów.

Częstość występowania zaćmy biegunowej waha się od 3 do 5 na 1000 pacjentów. Jej postać obustronna pojawia się w 65-80% przypadków, przy równym stosunku mężczyzn do kobiet. Spośród wszystkich przypadków zaćmy wrodzonej, zaćma biegunowa stanowi prawie 7%.

Przyczyny zaćmy biegunowej

Uważa się, że zaćma biegunowa jest wynikiem przetrwania tętnicy szklistej lub inwazji tkanki mezoblastycznej na substancję soczewkowatą. Choroba formuje się we wczesnym życiu embrionalnym i powoduje światłowstręt oraz wadliwe widzenie, mogące nasilać się od trzeciej do piątej dekady życia pacjenta.

Według jednej z hipotez jest to spowodowane mutacją genu. Sugeruje się, że gdy włókna soczewki nie rozwijają się prawidłowo, powoduje to powstanie zmętnienia ściśle przylegającego do tylnego bieguna torebki.

Jak objawia się zaćma biegunowa?

Zaćma biegunowa objawia się jako przypominające płytkę, centralne, dyskoidalne zmętnienie soczewki, ściśle przylegające do tylnej torebki. Z tego powodu jest to wyzwanie chirurgiczne dla wszystkich okulistów.

U pacjentów z zaćmą biegunową zwykle występują:

• upośledzenie widzenia bliskiego i dalekiego,
• aureole wokół przedmiotów,
• trudności z czytaniem słów pisanych drobnym drukiem,
• problemy z prowadzeniem pojazdów w nocy,
• światłowstręt,
• zmniejszona wrażliwość na kontrast.

Problemy te nasilają się wraz z wiekiem, między innymi z powodu starczego zwężenia źrenicy. Objawy prawdopodobnie wynikają z przypominających wakuole zmian w otaczającym obszarze zmętnienia.

Jeśli zaćma biegunowa pojawia się w dzieciństwie, może skutkować upośledzeniem widzenia, niedowidzeniem i odchyleniem gałki ocznej objawiającym się jako zez rozbieżny.

Diagnozę zaćmy biegunowej można postawić klinicznie za pomocą dokładnego badania lampą szczelinową. Oświetlenie wsteczne ujawnia grubą, białą, okrągłą, dyskoidalną, centralną nieprzezroczystość przypominającą krążki cebuli gęsto przylegające do tylnej torebki. Zaćma biegunowa może również objawiać się zaćmą podtorebkową tylną, zaćmą korową i zaćmą jądrową sklerotyczną.

Metody leczenia zaćmy biegunowej

Wskazaniami do operacji usunięcia tego typu zaćmy są:

• nadmierny światłowstręt,
• trudności w czytaniu drobnego druku,
• problemy z wykonywaniem rutynowych czynności.

Innym wskazaniem jest wczesny typ zaćmy biegunowej, gdy jądro jest miękkie, a ryzyko powikłań mniejsze. Zaćmę biegunową u dzieci należy operować tak szybko, jak to możliwe, aby zapobiec ryzyku ślepoty.

Głównym celem podczas zabiegu jest usunięcie zmętniałej soczewki bez rozdarcia tylnej torebki. Jest to możliwe poprzez zmniejszenie nacisku na torebkę tylną podczas wykonywania zabiegu. Istnieją różne metody chirurgiczne, predysponowane do leczenia tej unikalnej jednostki, ale technika dająca pomyślne wyniki bez żadnych powikłań pozostaje wyzwaniem dla większości chirurgów.

Fakoemulsyfikacja i manualna operacja zaćmy z małym nacięciem to techniki chirurgiczne powszechnie stosowane w leczeniu zaćmy torebkowej w oparciu o możliwości finansowe pacjenta, doświadczenie chirurgów i wskazania do zabiegu. Wcześniejszą metodą leczenia było zewnątrztorebkowe usunięcie zaćmy, ale zostało zastąpione przez manualną operację z małym nacięciem, a to ze względu na wysoki astygmatyzm i konieczność założenia wielu szwów. Częstość występowania pęknięcia tylnej torebki podczas operacji jest bardzo wysoka, natomiast wskaźnik powikłań jest niższy w rękach doświadczonego chirurga zajmującego się zaćmą.