Zaćma jest wrodzoną lub nabytą degeneracyjną chorobą oczu. Polega ona na zmętnieniu soczewki, czyli przezroczystej i elastycznej części gałki ocznej – między tęczówką a ciałem szklistym. Swoim kształtem przypomina wypukły krążek o centymetrowej średnicy. Jej zadaniem jest załamywanie promieni świetlnych, by stworzyć odwrócony i pomniejszony obraz na siatkówce. Umożliwia też ostre widzenie rzeczy, które położone są w różnych odległościach – dzięki zjawisku akomodacji, czyli dostosowywania się oka do wyraźnego widzenia z bliska i z daleka. Podczas zaćmy dochodzi do powstawania plamek i zmętniałych obszarów na powierzchni soczewki, stanowiących utrudnienie w przenikaniu promieni świetlnych do siatkówki. Oznacza to po prostu zaburzenia ostrości wzroku. Wraz z postępowaniem choroby, czyli ze zwiększaniem się liczby plamek i zmętnień, widzenie staje się coraz bardziej niewyraźne.
Zaćma nie jest chorobą, która ujawnia się nagle. Jeśli chorujesz, zapewne subtelnie i powolni zauważałeś zachodzące zmiany w ostrości widzenia. Objawy katarakty rozwijają się długotrwale i stopniowo przez wiele lat. W początkowej fazie może ona przebiegać bezobjawowo. Jednak w miarę zwiększania się liczby plamek i zmętnień na soczewce, symptomy zaczynają być coraz bardziej odczuwalne. Jednym z pierwszych takich objawów są zaburzenia ostrości widzenia, problemy z patrzeniem na miejsca emitujące światło czy plamki w polu widzenia. W zaawansowanej fazie zaćmy chory może dostrzegać jedynie kontury i zarysy przedmiotów oraz zmiany natężenia światła. Do najbardziej charakterystycznych symptomów zaćmy należą między innymi również zaburzenia w ocenie odległości, zez lub oczopląs.
Dlaczego chorujesz na zaćmę?
Najczęstszą przyczyną zaćmy jest podeszły wiek i płeć. Choroba ta dotyka głównie kobiety po 60. roku życia. Wraz z wiekiem soczewka staje się grubsza i cięższa, a także traci zdolność akomodacji. Jest to tak zwany naturalny rodzaj zaćmy. Inne rodzaje zaćmy nabytej mogą być następstwem:
- cukrzycy,
- zapalenia błony naczyniowej,
- rogówki czy twardówki,
- urazu gałki ocznej,
- niedoczynności przytarczyc,
- innych wrodzonych chorób układu wzrokowego.
Katarakta może być także wrodzona. Wówczas istotną rolę grają tu czynniki takie jak: obciążenia genetyczne, schorzenia gałki ocznej, zakażenia okresu noworodkowego (w tym również niska waga dziecka), zaburzenia metaboliczne, a także czynniki toksyczne działające na płód.
Wtórna zaćma rozpoczyna się tuż po narodzinach dziecka. Może mieć podłoże dziedziczne. Przyczyną mogą być aberracje chromosomowe (na przykład zespół Downa), schorzenia gałek ocznych, zakażenia okresu noworodkowego, zaburzeń metabolicznych oraz czynników toksyczne działających na płód. Wśród zaćm wrodzonych wyróżnia się kilka jej rodzajów: okołojądrowa (centrum widzenia jest najmniej zajęte), jądrowa (złe widzenie w jasnym oświetleniu), całkowita (brak rozwoju zdolności widzenia u dziecka), torebkowa przednia i tylna, biegunowa przednia i tylna oraz błoniasta.
Zaćma nabyta natomiast przychodzi z wiekiem. Zapadają na nią głównie kobiety powyżej 60. roku życia. Może jednak być ona wynikiem cukrzycy, zapalenia rogówki czy twardówki, urazu gałki ocznej oraz guzów wewnątrzgałkowych. Zagrożone mogą być także osoby, które cierpią na atopowe zapalenie skóry, niedoczynność przytarczyc, jaskrę dokonaną czy krótkowzroczność. Tutaj natomiast wyróżnia się zaćmę początkową – zmętnienie na obwodzie soczewki, zaawansowaną – zmętnienie na całej soczewce, niedojrzałą – powodująca ślepotę, dojrzałą – całkowite zamglenie soczewki, pęczniejącą – soczewka chłonąca wodę, i przejrzałą – soczewka upłynnia się powodując inne zapalenia.
Leczenie zaćmy
Najczęściej stosowaną metodą leczenia zaćmy jest operacja, podczas której wszczepia się nową soczewkę. Taki zabieg wykonuje się przeważnie w znieczuleniu miejscowym. Podczas fakoemulsyfikacji chorą soczewkę rozbija się za pomocą ultradźwięków i jej resztki odsysa z oka, by na jej miejsce wstawić tę nową. Operacja nie trwa długo. Przy obecnym zaawansowaniu technologii medycznej zabieg leczenia zaćmy wykonuje się od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, a chory kilka godzin po operacji może opuścić oddział okulistyczny. Dla pacjenta jest zabieg fakoemulsyfikacji zupełnie bezbolesny, a dzięki braku zakładanych szwów, niweluje się niepożądane następstwa operacji. By przygotować chorego do usunięcia zaćmy, na kilka dni przed zabiegiem zaleca mu się stosowanie odpowiednich kropli i zrobienie wszystkich podstawowych badań (w tym morfologii krwi czy EKG).
