Zaćma jest chorobą, którą najczęściej spotyka się u ludzi starszych – zwłaszcza po 60. roku życia. Niepodejmowanie leczenia może doprowadzić do osłabienia widzenia, trwałej utraty wzroku lub nawet zaniku gałki ocznej. Jedyną w pełni skuteczną metodą leczenia jest zabieg operacyjny zwany fakoemulsyfikacją, podczas której usuwa się zajętą chorobą soczewkę i wymienia na nową. Co w przypadku, kiedy zaćma nie dotknie osoby w podeszłym wieku, lecz dziecko? Jakie są objawy tej choroby i czy można jej zapobiec?
Do zaćmy dochodzi wówczas, gdy soczewka, czyli część gałki ocznej, znajdująca się między tęczówką a ciałkiem szklistym oka, pokrywa się plamkami i zmętnieniami. Jej główną rolą jest załamywanie promieni świetlnych, dzięki czemu na siatkówce powstaje odwrócony i pomniejszony obraz. Najważniejszą rolą, jaką spełnia soczewka, jest umożliwienie ostrego widzenia rzeczy, które znajdują się w różnych odległościach. Dzięki soczewce właśnie zachodzi zjawisko akomodacji, czyli dostosowywania się oka do wyraźnego widzenia zarówno z bliska, jak i z daleka. Powstałe na niej naleciałości utrudniają przepływ promieni świetlnych do siatkówki oka, co odbija się negatywnie na ostrości widzenia. Nieleczona katarakta może doprowadzić nawet do całkowitej utraty wzroku.
Rodzaje występującej zaćmy
Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje zaćmy, a mianowicie:
- Nabytą, czyli tą, która występuje głównie u dorosłych w starszym wieku,
- Wrodzoną, czyli tę dotykającą dzieci.
Pierwsza odmiana zaćmy – nabyta przychodzi głównie z wiekiem. Zapadają na nią najczęściej kobiety, które ukończyły 60. roku życia. Często pojawia się samoczynnie. Soczewka osoby starszej staje się grubsza i mniej elastyczna, co sprzyja powstawaniu na niej mętów. Może jednak być ona wynikiem cukrzycy, zapalenia rogówki czy twardówki, urazu gałki ocznej oraz guzów wewnątrzgałkowych. Zagrożone mogą być także osoby, które cierpią na atopowe zapalenie skóry, niedoczynność przytarczyc, jaskrę dokonaną czy krótkowzroczność.
Drugi zaś z wymienionych rodzajów zaćmy rozpoczyna się tuż po narodzinach dziecka (czasem już nawet w okresie płodowym). Może powstać wskutek występowania obciążeń dziedzicznych, uwarunkowań genetycznych (około 30 procent wszystkich zachorowań). Przyczyną mogą być również aberracje chromosomowe (na przykład zespół Downa). Do obszaru ryzyka zachorowalności zalicza się też schorzenia gałek ocznych, zakażenia okresu noworodkowego, zaburzenia metaboliczne oraz czynniki toksyczne działające na płód. Wśród czynników zagrażających znajdują się zakażenia wewnątrzmaciczne w pierwszym trymestrze ciąży czy różyczka matki. Wystąpieniu zaćmy wrodzonej sprzyjają też małoocze, rak tęczówki, urazy mechaniczne, retinopatia wcześniaków, odwarstwienie siatkówki czy zapalenie błony naczyniowej.
Zaćma wrodzona i jej objawy
Oprócz ogólnego podziału katarakt na wrodzone i nabyte można je podzielić jeszcze bardzie szczegółowo. Wśród wrodzonych zmętnień soczewki wyróżnia się zaćmę warstwową okołojądrową, która występuje najczęściej. Obok niej wymienia się zaraz zaćmę jądrową i torebkową przednią i tylną, a także biegunową i błoniastą. Niebezpieczną odmianą katarakty jest zaćma całkowita, która uniemożliwia prawidłowy rozwój widzenia plamkowego w okresie noworodkowym, na skutek czego powstaje wtórne niedowidzenie (często na dwoje oczu), oczopląs i zez, o wiele trudniejsze do skorygowania i wyleczenia niż samo istniejąca zaćma.
Istnieje kilka objawów, po których można wykryć zaćmę już u noworodka. Najwcześniej zauważalnym i najbardziej widocznym symptomem zaćmy wrodzonej jest biała źrenica. Drugim widocznym zwiastunem jest tak zwany odruch palcowo – oczny, czyli charakterystyczne zachowanie, które polega na częstym pocieraniu lub uciskaniu piąstką bądź palcami oczu. Źrenice dziecka nie reagują na światło, a maluch przez niewyraźne widzenie nie wykazuje niczym zainteresowania, jest osowiałe i powolne.
Jak leczyć dziecięcą zaćmę?
W przypadku, kiedy dziecko cierpi na zaćmę całkowitą, zaleca się poddanie już kilkutygodniowego niemowlęcia operacji usunięcia zajętej soczewki. Jedną z metod, jaką stosuje się jest laserowa metoda takiego zabiegu. Taka koercja wady wzroku polega na usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepieniu nowej soczewki wewnątrzgałkowej w odpowiednie miejsce. Niestety, zabieg ten wiąże się z wieloma komplikacjami i często konieczna jest wtórna operacja. Dlatego mniej ryzykowną metodą leczenia zaćmy u dzieci jest korekcja bezsoczewkowości pooperacyjnej za pomocą gazoprzepuszczanych soczewek kontaktowych. Wówczas nową soczewkę wszczepia się w późniejszym czasie – kiedy dziecko osiąga około 7. rok życia. Wtedy jego oko jest zbliżone wartością do gałki ocznej osoby dorosłej, co niweluje ryzyko komplikacji, związanych ze wszczepieniem nowej soczewki w nierozwinięte jeszcze oko noworodka.
