Niezborność oczu, szerzej znana jako astygmatyzm, jest jedną z trzech najczęściej występujących chorób narządu wzroku. Chory widzi obrazy niewyraźnie, jak za mgłą. Wadę tę można korygować okularami lub soczewkami kontaktowymi, lecz w ten sposób nie da się jej wyleczyć. Można jedynie niwelować jej objawy. Aby pozbyć się astygmatyzmu na zawsze, trzeba poddać się zabiegowi laserowemu. Czy taka operacja jest konieczna, aby wyleczyć się z choroby? Czy istnieją jakieś inne sposoby?
Astygmatyzm jest chorobą narządu wzroku polegającą na różnej sile załamywania równoległych promieni świetlnych w dwóch płaszczyznach układu optycznego gałki ocznej. W zdrowym oku promienie światła skupiają się w jednym punkcie, czyli na siatkówce. W niezborności krzywizny nie są prawidłowe, dlatego wiązka światła, która wpada do oka skupia się w dwóch punktach, co powoduje powstawanie krzywego obrazu. Naturalnie rogówka powinna mieć kształt wycinka kuli, lecz w astygmatyzmie jest ona zniekształcona i przypomina bardziej owal lub piłkę do rugby. Taki rodzaj astygmatyzmu określa się rogówkowym i stanowi on 98% wszystkich przypadków tej wady. Czasami też może być to wynikiem zmienionego kształtu soczewki. Astygmatyzm soczewkowy może być następstwem zaćmy. Tutaj wyróżnić można więc astygmatyzm nadwzroczny – kiedy ogniska znajdują się poza siatkówką, oraz astygmatyzm krótkowzroczny – przed siatkówką. Wyróżnia się także postać astygmatyzmu mieszanego, kiedy jedno ognisko znajduje się przez drugim.
Najczęstsze objawy niezborności oczu
Chorzy przede wszystkim skarżą się na zamglone widzenie z bliska i daleka, czołowe bóle głowy, mrużenie i tarcie oczu, a także przekrzywianie głowy. Astygmatyzm charakteryzuje się bowiem trudnościami w ogniskowaniu widzianych obiektów. U osób z niezbornością oczu charakterystyczne jest częste mruganie, ponieważ starają się one przez to uzyskać ostrość obrazu (nagłe zmiany w ogniskowej). Dla lepszego zobrazowania problemu można wyobrazić sobie, że osoba cierpiąca na tę wadę wzroku widzi gwiazdy jako plamki, a linie proste postrzega jako krzywe. Kiedy patrzy na jednoczesne ostre linie pionowe i poziome, dostrzega tylko jedną z nich – przykładowo w przypadku patrzenia na krzyż, widzi tylko jedno ramię wyraźnie. Przez takie zaburzone postrzeganie linii, ostrości, mogą wystąpić też zaburzenia przestrzeni. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku dzieci, ponieważ jeśli nie rozpocznie się u nich korygowania wady do 3. roku życia, wówczas może dojść do niedowidzenia jednego lub nawet obojga oczu.
Diagnoza i leczenie niezborności oczu
Stwierdzić niezborność oczu może tylko i wyłącznie lekarz okulista, wykonując specjalne badania wzroku. Przede wszystkim posługuje się on keratoskopem, czyli krążkiem z białymi i czarnymi naprzemiennymi okręgami. Badanie to polega na obserwacji kształtu i odbić na rogówce. Z kolei stopień zaawansowania z kolei określi badanie oftalmometrem Jawala. Jednak najdokładniejsza okazuje się komputerowa metoda – wideokeratografia. Wykorzystuje się tu obraz krążka Placido rzuconego na powierzchnię rogówki, rejestrowanego przez kamerę. Następnie wynik przekazywany jest i analizowany komputerowo. Ostateczny wynik przedstawia się w postaci barwnej mapy rogówki, przekroju powierzchni rogówki, mapy cyfrowych wartości krzywizn rogówki. Okulista może zlecić wykonanie jeszcze niejednego badania autofraktometrem. To z kolei jest konieczne przez poddaniem się zabiegowi laserowej korekcji wady wzroku.
Niezborność oczu skutecznie utrudnia funkcjonowanie w codziennym życiu, a zwłaszcza w czynnościach, które wymagają widzenie z daleka i bliska. Trudności te oczywiście zależą od stopnia wady i sposobu jej korekcji. Tutaj wymienić można okulary bądź soczewki kontaktowe. Muszą być one specjalnie dobrane przez lekarza okulistę, ponieważ korekcję uzyskuje się przy zastosowaniu okularów ze szkłami cylindrycznymi lub miękkich soczewek torycznych. Soczewki twarde stosuje się tylko w przypadku bardzo dużego astygmatyzmu. Mają one różną moc łamiącą w głównych prostopadłych do siebie płaszczyznach – osiach cylindra. Ogniskują światło w dwóch różnych punktach. Stosuje się również soczewki sfero cylindryczne, które w obu głównych południkach załamują światło, lecz z różną mocą. Jednak w przypadku niewielkiej wady wzroku (do około 1 dioptrii) okulary zalecane są do czytania, nauki, prowadzenia samochodu czy pracy przy komputerze. Niezborność oczu można leczyć również operacyjnie. Dzięki promieniom lasera ekscymerowego modelowana jest powierzchnia rogówki oka. Po zabiegu skupienie obrazu na siatkówce oka jest już prawidłowe, a dla pacjent postrzega obraz już w sposób komfortowy. Laserowa operacja oczu jest bezbolesna i zapewnia szybką korektę jakości widzenia. Nieważne, czy pacjent poddał się laserowemu operowaniu wady wzroku czy koryguje ją okularami lub soczewkami kontaktowymi, przynajmniej raz w roku powinien zgłosić się do lekarza okulisty na wizytę i badania kontrolne.
