Makulopatia cukrzycowa – inaczej cukrzycowy obrzęk plamki lub DME, to druga po zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem pod względem częstości występowania choroba oczu. Jej skutkiem może być trwałe i poważne upośledzenie wzroku. Jakie są dokładne objawy choroby i na czym polega leczenie? Czym się objawia i jak reagować?
Skrót DME pochodzi od angielskiego sformułowania diabetic macular edema, co znaczy nic innego jak cukrzycowy obrzęk plamki. Schorzenie inaczej nazywane jest też makulopatią cukrzycową. W przeciwieństwie do zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD), dotyka w większości ludzi młodszych – jeszcze aktywnych zawodowo. W przypadku schorzenia należy być czujnym, ponieważ jedynie wczesne rozpoznanie i leczenie może uratować wzrok. Cukrzycowy obrzęk plamki to choroba oczu, polegająca na zmianach, obejmujących najważniejsze dla widzenia rejony oka – związane z czytaniem, dostrzeganiem szczegółów i widzeniem kolorów.
Przyczyny zachorowań
Przyczyny, przez którą pojawia się cukrzycowy obrzęk plamki, doszukuje się w nadmiernym nagromadzeniu się płynu w centralnej części siatkówki, czyli plamce. Płyn pojawia się tam, gdzie przenika z uszkodzonych w przebiegu cukrzycy drobnych naczyń najważniejszych warstw wewnątrz oka, czyli siatkówki i naczyniówki. Jednak głównym jego powodem występowania jest zachorowanie na cukrzycę. DME jest bowiem najczęstszym z powikłań tego schorzenia. U chorych na cukrzycę, z powodu niedotlenienia komórek, produkowany jest w nadmiarze specjalny czynnik – VEGF. Ma on właściwości uszkadzające barierę między krwią a siatkówką. Gdy dojdzie to takiego uszkodzenia, składniki krwi przeciekają do siatkówki, gdzie zaczyna gromadzić się płyn, powodujący obrzęk, czyli uniesienie siatkówki.
Aby zapobiegać powstaniu DME należy mieć pod kontrolą stężenie glukozy we krwi, poziom cholesterolu i pozostałych lipidów, a także regularnie mierzyć ciśnienie tętnicze i leczyć się. Ważne jest również stosowanie zbilansowanej diety oraz systematycznych ćwiczeń fizycznych.
Objawy
Pierwszymi objawami, jakie można zauważyć w przypadku wystąpienia cukrzycowego obrzęku plamki są:
- pogorszenie ostrości wzroku,
- falowanie, łamanie się linii prostych,
- widzenie przed okiem plamy, która pozostaje nieruchoma podczas przenoszenia wzroku.
Na DME szczególnie narażeni są pacjenci, którzy cierpią na długo trwającą lub niewyrównaną cukrzycę, a także ci ze zbyt wysokim lub zbyt niskim poziomem cukru we krwi, z nadciśnieniem tętniczym oraz z zaburzeniami gospodarki tłuszczowej. Dodatkowo do czynników ryzyka rozwoju schorzenia zalicza się także niewydolność nerek.
Czym jest cukrzyca?
W Polsce cukrzyca dotyka nawet 2,5 miliona ludzi. Cukrzycą określa się przewlekłą chorobę metaboliczną, która wynika z zaburzonego wydzielania lub działania hormonu insuliny produkowanego przez trzustkę. Jej podstawowym objawem jest podwyższony poziom glukozy we krwi, a wyznacza się dwa główne typy cukrzycy: częściej występująca cukrzyca typu 2 (cukrzyca dorosłych) oraz cukrzyca typu 1 (cukrzyca osób młodych).
Rozpoznanie cukrzycowego obrzęku plamki
W momencie rozpoznania cukrzycy – typu 2 (cukrzyca dorosłych) należy przeprowadzić profilaktyczne badanie okulistyczne z oceną dna oczu po rozszerzeniu źrenicy. W cukrzycy typu 1 zaś rozpoznanie jest nieco trudniejsze, ponieważ bardzo rzadko spotyka się zmiany w ciągu pierwszych 5 lat od momentu wystąpienia choroby. Po tym czasie mogą już rozprzestrzeniać się bardzo szybko. Najlepsze i najbardziej trafne rozpoznanie można otrzymać dzięki badaniu OCT, czyli tomografii optycznej - obrazowaniu centralnej siatkówki. Jest to krótkie i bezbolesne badanie, które pokazuje lekarzowi centralną część siatkówki (plamkę) w kilkunastu skanach i pozwala ocenić czy występuje uniesienie siatkówki i jak jest wysokie. W niektórych przypadkach konieczne jest uzupełnienie badania za pomocą angiografii fluoresceinowej, czyli badania z podaniem kontrastu do żyły pacjenta. Badaniom kontrolnym oka powinien poddawać się każdy pacjent, jednak ich częstotliwość zależy od stopnia rozwoju choroby. I tak raz w roku bada się osoby bez zmian cukrzycowych na dnie oka, co 6 miesięcy zaś pacjentów z niewielkimi zmianami na dnie oka. Co kwartał przeprowadzane są badania u osób z bardziej zaawansowanymi zmianami na dnie oczu wymagającymi laseroterapii, najczęściej zaś, bo co miesiąc, u kobiet w ciąży.
Leczenie DME
DME można leczyć na kilka sposobów. Podstawową taką metodą jest zabieg fotokoagulacji laserowej, która ma na celu niedopuszczenie do dalszego rozwoju zmian i utraty widzenia. Laseroterapia obniża także stężenie VEGF i hamuje rozwój obrzęku plamki. Zabieg polega na tym, że wiązka lasera (o średnicy 1/10 mm) zostaje skierowana na zmienione obszary siatkówki, jednak centrum widzenia zostaje pominięte. Całe leczenie jest dla pacjenta bezbolesne i w zupełności bezpieczne. Po zabiegu ryzyko dalszego pogorszenia wzroku zostaje zredukowane nawet o połowę. Nieco trudniej jest w przypadku bardzo zaawansowanych stadium schorzeń. Wtedy bowiem laseroterapię koniecznie należy uzupełnić o podanie specjalnego zastrzyku do wnętrza oka z substancją hamującą powstawanie niekorzystnego czynnika VEGF. Lek podaje się w znieczuleniu miejscowym bardzo cienką i krótką igłą do wnętrza gałki ocznej. Zwykle podaje się trzy dawki wysycające w odstępach co miesiąc, choć czasami potrzeba jest większej ilości zastrzyków. Pacjent tuż po zabiegu wraca do domu.
Skrajne przypadki choroby występują wtedy, gdy DME powstaje na skutek pociągnięcia siatkówki przez znajdujące się wewnątrz oka ciało szkliste. Wówczas jedyną skuteczną metodą leczenia pozostaje witrektomia, czyli operacja usuwająca ciało szkliste i uwalniająca zlepioną z nim siatkówkę.
